spis treści serwisu strona startowa

Ustawienia:

Oglądasz wersję MOBILE (duże litery)

Wybierz wersję desktop (małe litery)


UWAGA!
Ta strona zawiera fragment historycznego podręcznika dermatologii i nie przedstawia aktualnego stanu wiedzy.
Jeżeli podejrzewasz u siebie chorobę skóry, zwróć się niezwłocznie do specjalisty dermatologa!

Choroby skóry. Podręcznik dla lekarzy i studentów. Tom 1.

Prof. Marian Grzybowski, Kierownik Kliniki Dermatologicznej Uniwersytetu Warszawskiego

Lekarski Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1948

BUDOWA SKÓRY I JEJ PRZYDATKÓW

Powierzchnia powłok osobnika dorosłego wynosi około 1,25—1,50 m2, a u otyłych 2 m2; grubość zaś ulega dużym wahaniom w zależności od okolicy ciała, wieku, płci i cech osobniczych. Skutkiem obfitości tkanki podskórnej powłoki są na ogół grubsze na wypukłych powierzchniach (policzki, pośladki, brzuch), naskórek natomiast jest grubszy w okolicach ulegających wzmożonemu działaniu czynników mechanicznych, a więc na stopach, na dłoniach i na kolanach; skóra w całości jest cieńsza po stronie zginaczy kończyn, grubsza na powierzchniach wyprostnych. Barwa skóry ulega dużym wahaniom w zależności od rasy, wieku, okolicy i cech indywidualnych. W rasie białej jest ona cielista, a każdy łatwo zrozumie, jak szeroką skalę odcieni obejmuje to określenie. Sutki, otoczenie odbytu i skóra pach są normalnie ciemniejsze od skóry innych okolic. Powierzchnia skóry nie jest gładka, lecz pokryta bruzdami, wśród których odróżniamy następujące odmiany:

  • na skórze dłoni po stronie zginaczy oraz w głębi stawów dużych znajdują się głębokie bruzdy, odpowiadające miejscom zgięcia skóry;
  • cała powierzchnia złożona jest, jak z mozaiki, z drobnych, wielobocznych poletek, poprzedzielanych drobnymi, krzyżującymi się bruzdami linijnymi, nadającymi powierzchni jej normalny rysunek;
  • na twarzy, na szyi i w innych okolicach z wiekiem stopniowo powstają poprzedzielane bruzdami fałdy, czyli zmarszczki;
  • wreszcie w niektórych okolicach, a mianowicie na dłoniach i na stopach, są długie bruzdy linijne, przebiegające równolegle i często ułożone w wiry, tworząc rysunek indywidualny.

Bruzdy te odpowiadają zagłębieniom pomiędzy sąsiadującymi, równolegle przebiegającymi listewkami skóry; listewki — są to grzebieniaste wyniosłości, analogiczne do brodawek skóry, z tą jednak różnicą, że brodawki są palczaste, listewki zaś linijne; pozwala to porównać brodawki do szczytów, listewki natomiast do pasm górskich. W okolicy otworów naturalnych powłoki skóry przechodzą w błonę śluzową, przybierają przy tym budowę nieco odmienną, skąd nazwa semimucosa, nadawana tym odcinkom skóry; zaliczamy do nich czerwień warg, powierzchnię wewnętrzną warg sromowych i wyściółkę przewodu słuchowego.

Cała powierzchnia skóry usiana jest drobnymi,kropkowatymi zagłębieniami, zazwyczaj zwanymi porami skóry; są to otwory gruczołów potowych, łojowych i mieszków włosowych.

Powłoki ciała osłaniają ustrój i spełniają czynności ochronne w stosunku do czynników zewnętrznych, ponadto odgrywają dużą rolę w całokształcie spraw życiowych ustroju, współdziałając w przemianie gazów, płynów i substancji mineralnych, w zjawiskach odpornościowych oraz w regulacji ciepła. Z całością ustroju skóra związana jest przez obwodowy układ nerwowy, przez narząd krążenia krwi i chłonki; wreszcie istnieje ścisły związek pomiędzy czynnościami gruczołów dokrewnych a skórą.

Dla zrozumienia czynności skóry w stanie prawidłowym i w chorobach nieodzowne jest poznanie jej budowy.


↓ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↓

promocja

↑ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↑


I. BUDOWA SKÓRY

Skóra zbudowana jest z trzech warstw głównych, różniących się zarówno cechami anatomicznymi, jak pochodzeniem i czynnością. Warstwę zewnętrzną tworzy naskórek, pochodzący z listka zewnętrznego, ektodermy; naskórek leży na skórze właściwej, która pochodzi z mezodermy; najgłębszą część tworzy tkanka podskórna. W ten sposób powłoki zewnętrzne złożone są z naskórka, ze skóry właściwej i z tkanki tłuszczowej podskórnej.

A. Naskórek. Naskórek pokrywa z zewnątrz całe ciało i ma grubość rozmaitą w rozmaitych okolicach; złożony jest z komórek naskórkowych. Odróżniamy w nim warstwę naskórka żywego, głębiej położoną, zdolną do czynności rozrodczej i nie rogowaciejącą oraz warstwę naskórka rogowaciejącego. Z kolei naskórek żywy dzielimy na warstwę podstawną oraz na warstwę kolczystą, obydwie nierzadko określane są nazwą warstwy Malpighiego; słuszniejsze wydaje się jednak zarezerwowanie tej nazwy wyłącznie dla warstwy kolczystej. W naskórku zrogowaciałym odróżniamy warstwę ziarnistą, warstwę lśniącą i rogową. W ten sposób od dołu ku górze odróżniamy w naskórku:

a  warstwę podstawną — stratum basale,
b) „ kolczystą — „ spinosum seu Malpighi,
c) „ ziarnistą — „ granulosum,
d) „ lśniącą — „ lucidum,
e) „ rogową — „ corneum.

Warstwa podstawna. Część naskórka bezpośrednio granicząca ze skórą właściwą nosi nazwę warstwy podstawnej „stratum basale”, i zbudowana jest z komórek walcowatych, w których odbywają się czynności rozrodcze naskórka; dlatego też często nosi ona również nazwę warstwy rozrodczej —stratum germinativum.

Komórki podstawne mają kształt kolbowaty, ich biegun górny jest kopulasto rozszerzony, znajduje się tu często barwnik w postaci drobnego pyłku; jądra tych komórek są duże, pęcherzykowate; niektóre komórki znajdują się w okresie podziału kariokinetycznego. Dolny biegun komórki opatrzony jest w wypustki palczaste, tkwiące w skórze właściwej, co zapewnia łączność pomiędzy skórą właściwą oraz naskórkiem i ułatwia jego odżywianie. Proces odżywiania polega na wchłanianiu substancji odżywczych przez komórki warstwy podstawnej i przenoszeniu ich do warstw wyżej położonych; ponadto płyny odżywcze i produkty przemiany komórek krążą w szczelinach międzykomórkowych i zostają wchłaniane bezpośrednio przez komórki naskórka. Wreszcie w odżywianiu naskórka współdziałają komórki specjalne, posiadające zdolność redukowania srebra, oplatające odnogami komórki naskórka. Podług Borrela i Massona łączą one układ naczyniowy i siateczkowo-śródbłonkowy skóry właściwej z naskórkiem i tworzą sieć spełniającą czynności żerne, troficzne, barwnikotwórcze i odżywcze. Prócz tych komórek rozgałęzionych, w naskórku znajdują się komórki Langerhansa, barwiące się złotem, nie zaś srebrem, jak poprzednie. Czynność ich nie została dotąd dokładnie zbadana, przypuszczamy jednak, że genetycznie są one połączone z układem nerwowym skóry i spełniają czynności troficzne i barwnikotwórcze.

W warstwie podstawnej znajdują się ponadto komórki o zarodzi jasnej i jądrze okrągłym, pęcherzykowatym; nie łączą się one z komórkami sąsiednimi przy pomocy mostków komórkowych i opatrzone są długą wypustką; komórki te, zwane komórkami Merckla, są zakończeniami nerwowymi.

W komórkach warstwy podstawnej powstaje i magazynuje się barwnik, nadający skórze jej barwę. Z powyższego wynika, że w skład warstwy podstawnej wchodzą:

  • komórki podstawne, walcowate, stanowiące główną jej masę;
  • komórki rozgałęzione (redukujące srebro), wytwarzające siateczkę i odgrywające czynności odżywcze;
  • komórki Langerhansa, również rozgałęzione (redukujące złoto), najprawdopodobniej związane z obwodowym układem nerwowym;
  • komórki Merckla i zakończenia nerwów czuciowych.

W warstwie podstawnej naskórka zachodzić mogą rozmaite nieprawidłowości anatomiczne i czynnościowe. Czynność rozrodcza komórek tej warstwy ulec może szczególnemu nasileniu, co prowadzi do zgrubienia naskórka (acanthosis) lub nawet do nowotworu dobrotliwego lub złośliwego; w tych wypadkach liczba figur podziału w komórkach warstwy podstawnej jest bardzo duża, niekiedy zaś znajdują się one również i wśród komórek wyżej położonych, a więc w warstwie kolczystej. Kiedy indziej czynność rozrodcza naskórka może być osłabiona, skutkiem czego naskórek zanika; w takich wypadkach figur podziału jest bardzo mało lub nawet nie stwierdza się ich zupełnie; jednocześnie komórki warstwy podstawnej są małe, zanikłe, jądra ich zawierają dużo chromatyny, zaródź zaś nadmiar barwnika. Wreszcie czynność rozrodcza naskórka może ulec wypaczeniu jakościowemu, prowadząc do powstawania komórek rogowaciejących nieprawidłowo lub wykazujących inne zaburzenia czynnościowe. Nasileniu lub osłabieniu ulec może jego czynność barwnikotwórcza, w wyniku czego skóra w całości lub na przestrzeniach ograniczonych jest przebarwiona lub pozbawiona barwnika. Niekiedy w przestrzeniach międzykomórkowych skupia się nadmierna ilość płynu, co prowadzi do obrzęku naskórka w całości lub do powstawania w nim pęcherzyków. Wreszcie wypaczenie dotyczyć może połączenia skóry z naskórkiem, wskutek czego naskórek oddziela się od skóry właściwej (epidermolysis).

Warstwa kolczysta. Powyżej warstwy podstawnej znajduje się warstwa Malpighiego, czyli kolczysta, rete Malpighi s. stratum spinosum, nazwana tak z powodu obecności licznych wypustek i mostków międzykomórkowych, wytwarzających jak gdyby drobne kolce, łączące omawiane komórki. Komórki warstwy kolczystej stanowią główną masę naskórka, a łącznie z warstwą podstawną tworzą naskórek żywy. Kształt komórek tej warstwy jest wieloboczny; stopniowo, z głębi k u powierzchni ulegają one spłaszczeniu i w sąsiedztwie warstwy ziarnistej przybierają kształt płaskich płytek; grubość nawarstwień komórkowych tej warstwy ulega dużym wahaniom; w okolicy odpowiadającej szczytom brodawek znajduje się około 4—5 warstw komórek kolczystych, w okolicach międzybrodawkowych, a więc tam gdzie naskórek jest grubszy, jest ich 12—15. Komórki tej warstwy połączone są przy pomocy tzw. mostków międzykomórkowych, zwanych również kolcami. Przyroda tych mostków niezupełnie jest jasna; zdaje się, że są to plazmatyczne wypustki, łączące komórki sąsiadujące; przez te wypustki przechodzą, jak to wykazał Ranvier, włókna naskórkowe, wytwarzające rodzaj sieci lub kanwy, łączącej komórki kolczyste w całość. Niektórzy porównują tę sieć z włóknami komórek nerwowych neurofibrillae, co tym więcej jest uzasadnione, że zarówno układ nerwowy, jak i naskórek pochodzą z zewnętrznego listka zarodkowego. Włókna naskórkowe nie we wszystkich okolicach są rozwinięte jednakowo, najwybitniejsze są one na dłoniach i na stopach; w chorobach, którym towarzyszy obrzęk i stan zapalny naskórka, są one szczególnie wyraźne; w chorobie Bowena i Pageta ulegają natomiast zanikowi. Między komórkami warstwy kolczystej znajdują się odosobnione komórki wędrowne; sięgają tu również wypustki komórek gwiaździstych i Langerhansa.

Komórki warstwy kolczystej normalnie nie spełniają czynności rozrodczych, jednak w razie bardzo silnego nowotworzenia komórek naskórkowych i tu również stwierdza się obecność figur podziału. W rasie białej komórki te nie zawierają barwnika, u Murzynów natomiast są przebarwione. W stanach chorobowych występują w warstwie kolczystej rozmaite nieprawidłowości, jak zgrubienie acanthosis, ścieńczenie, atrophia, zwyrodnienie komórek, nagromadzenie płynu między nimi lub w samych komórkach, wreszcie osłabienie ich mechanicznej spoistości.


↓ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↓

promocja

↑ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↑


Warstwa ziarnista, stratum granulosum. W warstwie ziarnistej rozpoczyna się rogowacenie naskórka, skutkiem przekształcania się substancji białkowych komórki i powstawania ziaren keratohialiny. Dzięki obecności w komórkach tej warstwy licznych drobnych ziarenek keratohialiny, warstwa ta staje się nieprzejrzysta i odgrywa rolę jakby szybki matowej, wybitnie tłumiącej czerwoną barwę skóry właściwej, obfitującej w naczynia krwionośne. W związku z tym w okolicach pozbawionych warstwy ziarnistej, jak np. na czerwieni warg, oraz w niektórych stanach chorobowych, jak np. w łuszczycy, powłoki są wybitnie czerwone, mimo braku stanu zapalnego.

W naskórku grubym warstwa ta składa się z 4—6 rzędów komórek; czasem warstwy tej brakuje całkowicie, często jest ona przerwana, tworząc jak gdyby wysepki. Komórki tej warstwy mają kształt płytek, ich jądra są płaskie, na przecięciu pałeczkowate, zaródź wypełniona jest ziarnistością, wykazującą znaczne powinowactwo z barwnikami zasadowymi.

Warstwa lśniąca, stratum lucidum, powstaje wskutek dalszego rogowacenia naskórka, w wyniku czego ziarenka keratohialiny warstwy ziarnistej zmieniają swój skład chemiczny i postać morfologiczną, zlewają się, tworząc substancję zwaną eleidyną. Warstwa lśniąca znajduje się wyłącznie w okolicach o naskórku bardzo grubym.

Warstwa rogowa, stratum corneum, złożona jest z komórek całkowicie zrogowaciałych, przekształconych w płytki rogowe, w które zmienia się zaródź komórek naskórka w końcowym okresie rogowacenia. Zewnętrzna, powierzchowna część warstwy zrogowaciałej złożona jest z płytek rogowych luźno związanych stratum disjunctum, ulegających stałemu złuszczaniu.

W warstwie rogowej występować mogą następujące nieprawidłowości:

  • zgrubienie warstwy rogowej hyperkeratosis, bywa uogólnione lub ogniskowe; warstwy hiperkeratotyczne wyróżniają się spoistością zbliżoną do rogu i woskowożółtą barwą; czasem, dzięki utlenieniu komórek, naskórek hiperkeratotyczny przybiera barwę popielatą, a nawet czarną; widujemy to w rybiej łusce oraz na niektórych brodawkach;
  • nieprawidłowe rogowacenie, polegające na niecałkowitym rogowaceniu komórek, które zachowują swoje jądra; łączność między takimi komórkami jest luźniejsza niż pomiędzy komórkami rogowaciejącymi prawidłowo; stan ten nazywamy parakeratozą parakeratosis.

Naskórek pozbawiony jest naczyń krwionośnych, odżywianie jego zależy od czynności siateczki troficzno-odżywczej Borrela-Massona i od krążenia płynów w szczelinach i przestrzeniach międzykomórkowych naskórka. W naskórku znajdują się liczne zakończenia nerwów czuciowych, należących zarówno do układu sympatycznego, jak i parasympatycznego. Linia graniczna skórno-naskórkowa przebiega falisto, wytwarzając brodawki skóry właściwej papillae. Wielkość i kształt ich ulegają dużym wahaniom w zależności od odcinka skóry; najliczniejsze i największe są one na skórze paliczków paznokciowych po stronie dłoniowej, na narządach płciowych, na czerwieni warg oraz w innych okolicach wyróżniających się wysokim stopniem czułości.


↓ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↓

promocja

↑ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↑


B. Skóra właściwa, cutis propria. Skóra właściwa pochodzi z mezodermy i zbudowana jest z włókien klejorodnych, stanowiących prawie całą jej masę, z włókien elastycznych (sprężystych) i srebrochłonnych, tworzących delikatny splot między włóknami klejorodnymi. Pomiędzy tymi włóknami rozsiane są poszczególne elementy komórkowe, przebiegają tu naczynia krwionośne, limfatyczne i nerwy, są tu również przydatki skóry, a więc mieszki włosowe, gruczoły łojowe i potowe. Górna granica skóry właściwej jest falista, opatrzona brodawkami papillae; dolna jest mniej wyraźna, odosobnione wiązki włókien łącznych przenikają bowiem do tkanki tłuszczowej podskórnej, otaczając zraziki tłuszczowe, jak gdyby zagłębiające się od dołu w tkankę łączną skóry właściwej.

Włókna klejorodne skóry właściwej są grube, mają przebieg falisty, krzyżują się w rozmaitych kierunkach; w zależności od warunków fizjologicznych, np. od wieku osobnika, i chorobowych, zmieniają się one zarówno pod względem morfologicznym jak i histochemicznym, stają się kruche,łamliwe i nie tworzą splotu regularnego. W związku z tym ulega zmianom spoistość skóry oraz jej barwa; barwliwość zwyrodniałych włókien klejorodnych barwnikami używanymi w histologii również się zmienia. Najwybitniej występują te zmiany w skórze starców, u osobników przedwcześnie starzejących się wskutek zaburzeń w układzie dokrewnym oraz w skórze, ulegającej nadmiernym wpływom klimatycznym (marynarze, furmani itd.).

W tkance klejorodnej powstać mogą najrozmaitsze nieprawidłowości:

  • przerost jej prowadzi do powstawania włókniaków;
  • zanik sprowadza ścieńczenie skóry wrodzone lub nabyte, uogólnione lub miejscowe;
  • w tkance klejorodnej powstawać mogą złogi substancji obcych ustrojowi zdrowemu, jak np. cholesteryny, kwasu moczowego, wapnia itd.;
  • włókna tkanki klejorodnej ulec mogą zwyrodnieniu fizjologicznemu w wieku podeszłym lub w chorobach, np. w obrzęku śluzakowatym albo pod wpływem czynników atmosferycznych i promieniowania.

Włókna sprężyste tworzą delikatną siateczkę, zbudowaną z cienkich, prostych, w stanie prawidłowym silnie napiętych włókien; tworzą one szczególnie subtelny splot w warstwie brodawkowej oraz w otoczeniu przydatków skóry. Włókna te ulegają zwyrodnieniu w skórze starczej, w samoistnym zaniku skóry oraz w stanach pokrewnych; w bliznach na ogół nie następuje odnowa włókien sprężystych.

Włókna srebrochłonne wchodzą w skład układu siateczkowo-śródbłonkowego skóry i są szczególnie obfite w otoczeniu naczyń krwionośnych, gruczołów i mieszków włosowych; ich rola fizjologiczna nie została zbadana; w niektórych przewlekłych stanach zapalnych, jak np. w kile następuje ich przerost i nowotworzenie.

Składniki komórkowe. W tkance łącznej skóry znajdować się mogą rozmaite komórki; w skórze prawidłowej są to komórki tkanki łącznej—fibroblasty i ich pochodne oraz nieliczne limfocyty i monocyty, najprawdopodobniej pochodzące z krwi. W stanach chorobowych zjawiają się w skórze komórki inne, częściowo krwiopochodne, częściowo wytworzone w samej skórze z układu siateczkowo-śródbłonkowego.

Najważniejsze rodzaje komórek spotykanych w stanach chorobowych skóry są następujące:

  • komórki wielojądrzaste obojętnochłonne pochodzą z krwi krążącej i są charakterystyczne dla ostrych i podostrych stanów zapalnych; szczególnie duże ich nagromadzenia, a nawet ograniczone skupienia, powstają w zakażeniach skóry zarazkami ropotwórczymi;
  • komórki tuczne, zbliżone do komórek Türka we krwi, występują głównie w ostrych i podostrych wysiękowych stanach zapalnych oraz w schorzeniach wywołanych przez zaburzenia naczyniowo-ruchowe, jak np. w pokrzywce; komórki te wchodzą w skład układu siateczkowo-śródbłonkowego skóry; w pokrzywce barwnikowej powstają duże guzy złożone z tych komórek;
  • komórki kwasochłonne widujemy głównie w ostrych i przewlekłych stanach zapalnych skóry, połączonych w silnym swędzeniem oraz w schorzeniach występujących na tle uczulenia;
  • limfocyty występują w podostrych i przewlekłych stanach zapalnych skóry, w niektórych schorzeniach przerostowych układu siateczkowo-śródbłonkowego skóry, np. w białaczkach;
  • komórki plazmatyczne znamionują stany zapalne przewlekłe (gruźlica, kiła, długotrwałe drażnienia ciałami obcymi itd.);
  • komórki olbrzymie charakteryzują. przewlekłe stany zapalne, w których istnieje rozpad i zwyrodnienie nacieku (gruźlica, kiła) lub obecność ciał obcych; komórki olbrzymie występujące w kile różnią się nieco od komórek olbrzymich gruźliczych i powstających w otoczeniu ciał obcych;
  • małe komórki wielojądrzaste, czyli komórki Sternberga i zbliżone do nich, występują w swoistych przerostowych schorzeniach układu siateczkowo-śródbłonkowego skóry (ziarnica złośliwa, ziarniniak grzybiasty);
  • histiocyty są komórkami zbliżonymi, a być może identycznymi ze zwykłymi komórkami tkanki łącznej, fibroblastami, od których różnią się zdolnością żerną oraz brakiem zdolności wytwarzania włókien tkanki łącznej; liczba ich zwiększa się w schorzeniach związanych z podrażnieniem układu siateczkowo-śródbłonkowego; niekiedy wytwarzają one duże skupienia o typie nowotworów (histiocytoma. W innych przypadkach mogą one magazynować substancje obce (cholesterynę, lipoidy, kwas moczowy itd.).

Naczynia skóry. Tętnice przenikają do skóry z głębszych części powłok i tworzą na granicy skóry właściwej i tkanki podskórnej splot naczyniowy zwany głębokim; od niego odchodzą ku powierzchni tętnice łącznikowe rami communicantes, przebiegające ukośnie lub pionowo i łączące się w warstwie podbrodawkowej w splot powierzchowny, znacznie gęstszy od pierwszego, złożony z tętniczek wąskich. Od tego splotu powierzchownego, czyli podbrodawkowego, biorą początek naczynia włosowate przenikające do brodawek i wytwarzające w nich pętlice przechodzące we włośniczkę żylną. Włośniczki łączą się w żyły i wytwarzają również dwa sploty — jeden powierzchowny, podbrodawkowy i drugi głęboki; obydwa są umieszczone nieco powierzchowniej niż odpowiednie sploty tętnicze; dzięki szczególnie silnemu rozwojowi mięśniówki, tętnice i żyły skóry, zwłaszcza splotu głębokiego, posiadają ścianki bardzo grube, co ułatwia grę naczyniowo-ruchową naczyń powierzchni ciała. Budowa tętnic i żył łącznikowych oraz naczyń splotu podbrodawkowego jest znacznie prostsza; ścianki ich są cienkie, złożone z śródbłonków i odosobnionych włókien mięśniowych, nie mają one natomiast prawie zupełnie włókien sprężystych; toteż odróżnienie tętnic i żył skóry bywa trudne. Włośniczki brodawek skóry i przydatków mają budowę jeszcze prostszą: ścianka ich zbudowana jest ze śródbłonków, wśród których stwierdza się pojedyncze komórki Rougeta, nadające naczyniom zdolność do kurczenia się. Odróżnienie włośniczek żylnych od tętniczych jest możliwe jedynie przy badaniu kapilaroskopowym tkanek żyjących.


↓ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↓

promocja

↑ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↑


Naczynia krwionośne opuszki palców i łożyska paznokciowego mają budowę odrębną, gdyż część tętniczek warstwy podbrodawkowej wytwarza w tych okolicach sploty, przypominające tkankę jamistą; ścianki naczyń tego splotu są bardzo grube i zawierają prócz komórek śródbłonkowych bardzo liczne włókna nerwowe oraz komórki mięśniowe o budowie odrębnej; cechy te uzasadniają nazwę splotu naczyniowo-nerwowego i mięśniowego skóry, plexus neuro-myo-vasculosus, nadaną tym naczyniom przez Massona. Naczynia krwionośne odgrywają dużą rolę w patologii skóry; ich przerost lub niedorozwój wrodzony prowadzi do powstawania naczyniaków i znamion niedokrwistych; biorą one udział w sprawach zapalnych i przerostowych skóry.

Naczynia chłonne skóry są liczne, wobec tego jednak, że ścianki ich są bardzo cienkie, złożone z jednej warstwy komórek śródbłonkowych, w stanie prawidłowym są one prawie niedostrzegalne; w przypadkach chorobowych mogą one wytwarzać duże zatoki, sploty i guzy.

Unerwienie skóry jest bardzo obfite. Nerwy jej należą do dwóch układów, jedne pochodzą z ośrodkowego układu nerwowego i spełniają czynności czuciowe, posiadają one otoczki Schwanna i myelinową. Inne, należące do układu autonomicznego, pozbawione otoczki myelinowej, regulują czynności ruchowe, unerwiając mięśnie gładkie skóry, wydzielnicze, naczyniowo-ruchowe, barwnikotwórcze, a być może również i troficzne. Obydwa rodzaje nerwów przebiegają wspólnie, przy tym najczęściej w sąsiedztwie z naczyniami krwionośnymi lub w ich ściankach. Nerwy czuciowe i ruchowe wytwarzają zakończenia — po części wolne — w postaci kolbowatych lub kropkowatych zgrubień końcowej części włókna osiowego, po części zaś w postaci narządów końcowych o budowie mniej lub więcej zawiłej; wśród tych ostatnich odróżniamy zakończenia znajdujące się w naskórku. Są to komórki Merckel-Ranviera i Langerhansa, znajdujące się między komórkami naskórka na rozmaitej jego wysokości. Fizjologiczna ich rola niezupełnie jest jasna. W skórze właściwej odróżniamy zakończenia Merckel-Ranviera, podobne do znajdujących się w naskórku, rozmaite odmiany rozgałęzień Ruffiniego, ciałka Golgi-Manzoni, Paciniego, Meissnera i Dogiela; budowa niektórych z nich jest bardzo skomplikowana; zdaje się, że każde z nich jest przystosowane do odbioru odrębnych wrażeń czuciowych.


↓ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↓

promocja

↑ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↑


C. Tkanka tłuszczowa podskórna. Tkanka tłuszczowa tworzy warstwę rozmaitej grubości, w zależności od okolicy i indywidualnych cech osobnika. Jej podstawą anatomiczną jest splot włókien klejorodnych, sprężystych i srebrochłonnych, szczególnie tu obfitych, w których znajdują się zraziki tłuszczu. Zgodnie z poglądem klasycznym, tłuszcz znajduje się w komórkach łącznotkankowych, zaródź których posiada zdolność wytwarzania i magazynowania go.

Autorzy nowocześni przypuszczają, że komórki tkanki podskórnej wytwarzają siateczkę (synticium) analogiczną do komórek układu siateczkowo-śródbłonkowego. W tkance tłuszczowej występować mogą rozmaite stany chorobowe na tle właściwości konstytucjonalnych, zakażeń, schorzeń układu dokrewnego, zaburzeń przemiany materii itd.

II. PRZYDATKI SKÓRY

Przydatki. Z powłokami ściśle związane są niektóre narządy, zwane przydatkami skóry, a właściwie powłok. Mają one pochodzenie naskórkowe, a więc wywodzą się z listka zewnętrznego, usadowione są jednak znacznie głębiej, w skórze właściwej, a często w tkance podskórnej; odżywianie, czynność i trofizm ich związane są ze stanem nerwów i naczyń tych warstw. Do przydatków zaliczamy paznokcie — narząd czuciowy i chwytny, włosy, rola fizjologiczna których związana jest z rozwojem biologicznym osobnika i rodzaju, oraz gruczoły łojowe i potowe — narządy wydzielnicze.

A. Paznokcie. Palce stóp i dłoni opatrzone są tworami zrogowaciałymi, zwanymi paznokciami lub narządem paznokciowym; główną częścią narządu paznokciowego jest jego płytka, tkwiąca w głębokim fałdzie naskórkowym; płytka ta pospolicie nazywa się paznokciem i u osobnika dorosłego ma około 1,5 cm długości, kształt zaś wygięty. Część płytki paznokciowej, znajdująca się we wspomnianym fałdzie naskórkowym, nosi nazwę opuszki lub korzenia narządu paznokciowego; ma on 2—3 mm długości; komórki opuszki paznokcia tworzą jego macierz — matrix, w której odbywa się odżywianie i wzrost paznokcia. Płytka paznokciowa leży na łożysku paznokciowym; złożona jest ona z całkowicie spłaszczonych komórek rogowych, mocno przylegających jedna do drugiej, zawierających jednak, w odróżnieniu od zrogowaciałych komórek naskórka, resztki jądra. W łożysku paznokcia odróżniamy warstwę zewnętrzną, przylegającą do dolnej powierzchni paznokcia, oraz warstwę głęboką; pierwsza zbudowana jest z komórek naskórkowych i bierze udział w wytwarzaniu i odżywianiu paznokcia; druga zbudowana jest z tkanki łącznej i spojona jest ściśle z okostną paliczka.

B. Włosy. Narząd włosowy jest pochodnym naskórka i składa się z mieszka włosowego, samego włosa, gruczołu łojowego i mięśnia torebki włosowej. Mieszek włosowy jest tworem naskórkowym, powstającym wskutek kieszonkowatego zagłębienia naskórka; z zewnątrz mieszek włosowy otoczony jest włóknami tkanki łącznej; zewnętrzne ułożone są podłużnie, wewnętrzne — poprzecznie, tworząc razem torebkę łącznotkankową mieszka włosowego. W tkance łącznej otaczającej mieszek znajdujemy dużo nerwów i naczyń; są one szczególnie obfite w jego dolnej części, gdzie tworzą skupienie zwane brodawką mieszka włosowego. W razie uszkodzenia brodawki włosowej następuje przemijające wypadnięcie włosa, doszczętne jej zniszczenie prowadzi do trwałego ubytku owłosienia. Wzrost włosa odbywa się w dolnej części mieszka włosowego, bezpośrednio przylegającej do brodawki włosowej i zwanej macierzą włosa — matrix pili.

We włosie odróżniamy jego część zewnętrzną, trzon i wewnątrzmieszkową. Dolna część włosa jest kolbowato rozszerzona i nosi nazwę opuszki (bulbus); w trzonie włosowym odróżniamy jego osłonkę zewnętrzną (cuticula pili), substancję korową, złożoną z komórek wydłużonych, prawie włóknistych, całkowicie zrogowaciałych, i kanał włosa, zawierający większą lub mniejszą ilość barwnika, który znajduje się również pomiędzy komórkami warstwy korowej włosa.

Górna część mieszka włosowego jest rozszerzona w kształcie lejka i oddzielona od części dolnej zwężeniem (szyjka mieszka włosowego), poniżej którego otwiera się przewód gruczołu łojowego. Część gruczołów łojowych nie ma związku z narządem włosowym. Gruczoły te kończą się luźno w powierzchni skóry. Rozmiary i liczba gruczołów łojowych są rozmaite w zależności od okolicy, rasy, indywidualnych cech skóry oraz wieku osobnika. Z mieszkiem włosowym łączy się mięsień gładki, regulujący napięcie skóry i kierunek oraz pochylenie włosa. Włosy pokrywają całą skórę z wyjątkiem dłoni i podeszew, okolic zgięć stawowych, drugiego i trzeciego paliczka po stronie grzbietowej, bocznych powierzchni palców, skóry prącia oraz okolic przejścia skóry w błonę śluzową, a więc żołędzi, łechtaczki, warg sromowych mniejszych, wewnętrznej powierzchni dużych warg sromowych i czerwieni warg. Gęstość i wygląd owłosienia ulegają dużym wahaniom w zależności od rasy, wieku, płci i cech indywidualnych skóry.

Skóra jest pokryta owłosieniem już w życiu płodowym. Odróżnia się owłosienie głowy, brwi i rzęs od owłosienia tułowia, które nazywamy meszkiem płodowym lanugo foetalis. Meszek płodowy pokrywający skórę tułowia i kończyn wypada wkrótce po urodzeniu niemowlęcia i zostaje zastąpiony przez meszek złożony z włosów krótszych i cieńszych; niekiedy meszek płodowy zostaje jednak utrzymany (hypertrichosis lanuginosa). Włosy brwi i rzęs w chwili urodzenia są już zastąpione przez owłosienie nowe, włosy zaś głowy tylko częściowo. W okresie dojrzewania płciowego meszek włosowy pod pachami i w okolicy pachowej wypada i zostaje zastąpiony przez włosy długie; to samo następuje u mężczyzn na skórze brody i wargi górnej w wieku 18 — 20 lat.

C. Gruczoły potowe. Cała skóra usiana jest gruczołami potowymi, najliczniejsze są one na dłoniach i na podeszwach, pod pachami i w pachwinach. Gruczoły potowe należą do gruczołów kłębuszkowych o dosyć prostej budowie; odróżniamy część wydzielniczą, przechodzącą przez skórę i naskórek, oraz część wydzielniczą w postaci kłębka. Kłębek gruczołu potowego znajduje się w głębokich warstwach skóry właściwej, w gruczołach zaś dużych — w tkance podskórnej. Zarówno część gruczołowa jak i przewód zbudowane są Z komórek nabłonkowych walcowatych, ułożonych w jednej warstwie; komórki wydzielnicze wytwarzają wydzielinę płynną, skupiającą się w zarodzi komórek w postaci kropel. Krople te przechodzą do światła przewodu gruczołu, a stąd na powierzchnię skóry. Gruczoły potowe w pachach, w otoczeniu narządów płciowych, odbytu i na sutkach różnią się nieco od gruczołów potowych reszty powierzchni ciała. Ostatnie należą do tak zwanych ekrinowych, czyli małych, pierwsze natomiast są znacznie większe, a pod względem czynnościowym związane z życiem płciowym. Pod względem anatomicznym i fizjologicznym charakteryzuje je odrębna budowa i czynność wydzielniczą; ich komórki wytwarzają wydzielinę w taki sposób, że część zarodzi komórki przekształca się w wydzielinę i oddziela się od reszty jej ciała; tego rodzaju sposób wydzielania nazwał Ranvier — holokrynowym. Duże gruczoły potowe noszą nazwę apokrynowych.


Powrót do spisu treści tomu 1

Wersja internetowa podręcznika pt. "Choroby skóry. Podręcznik dla lekarzy i studentów" (Warszawa 1948) została udostępniona wszystkim zainteresowanym na Portalu Dermatologicznym 'dermatozy.pl' dla uczczenia 70. rocznicy śmierci prof. Mariana Grzybowskiego (ur. 15 czerwca 1895 w Czardżou, zm. 11 grudnia 1949 w Warszawie).

Śledź nas na Facebooku:

facebook

Kontakt:

Kontakt

polecamy

Uwaga: Możesz korzystać z tego serwisu jedynie pod warunkiem przyjęcia następujących zasad korzystania: Treści zawarte na tej stronie są skierowane do lekarzy i nie stanowią poradnika dla pacjentów, mogą przedstawiać m.in. poglądy historyczne i niezgodne z aktualnym stanem wiedzy. Autorzy tekstów opublikowanych na tym portalu wykluczają odpowiedzialność za szkody wynikające z ewentualnego zastosowania przedstawionych informacji. Każda informacja medyczna powinna być weryfikowana w innych, aktualnych źródłach fachowych przez lekarza posiadającego wiedzę pozwalającą na ocenę treści fachowych. Ten serwis nie zastępuje porady lekarskiej, jeżeli podejrzewasz u siebie chorobę skóry, zwróć się niezwłocznie do specjalisty dermatologa! Wszelkie prawa zastrzeżone. Właściciel praw autorskich do niniejszego dzieła udziela zgody na nieodpłatne korzystanie z niego wyłącznie w celach niekomercyjnych. Wszelkie inne zastosowania wymagają pisemnej zgody właściciela praw autorskich. Kopiowanie zabronione!
© Radosław Śpiewak All rights reserved. Document created: 11 December 2019, updated: 12 December 2019.