spis treści serwisu strona startowa

Ustawienia:

Oglądasz wersję MOBILE (duże litery)

Wybierz wersję desktop (małe litery)


UWAGA!
Ta strona zawiera fragment historycznego podręcznika dermatologii i nie przedstawia aktualnego stanu wiedzy.
Jeżeli podejrzewasz u siebie chorobę skóry, zwróć się niezwłocznie do specjalisty dermatologa!

Choroby skóry. Podręcznik dla lekarzy i studentów. Tom 1.

Prof. Marian        Grzybowski, Kierownik Kliniki Dermatologicznej Uniwersytetu Warszawskiego

Lekarski Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1948

ZASADY LECZENIA CHORÓB SKÓRY

Leczenie chorób skóry wymaga stosowania środków o działaniu ogólnym i miejscowym.

I. Leczenie ogólne.

Śmiało powiedzieć można, że przyszłość lecznictwa dermatologicznego związana jest z poznaniem etiologii i mechanizmu powstawania chorób skóry i polegać będzie na stosowaniu środków wewnętrznych, wywierających działanie ogólne. Leczenie takie wymaga jednak znajomości przyczyny, wywołującej chorobę, lub sposobu jej powstawania i polega na stosowaniu tych samych metod, jakie używane bywają w medycynie ogólnej.

Polega ono na uodpornianiu swoistym i nieswoistym, na leczeniu chemoterapeutycznym chorób bakteryjnych i pasożytniczych, na organoterapii, na stosowaniu wewnętrznych środków farmaceutycznych, działających na skórę, na leczeniu klimatycznym, a wreszcie na psychoterapii. Wskazania do stosowania tych metod leczenia zostaną umieszczone w rozdziałach dotyczących każdej jednostki chorobowej; sposób stosowania i dawkowania leków, szczepionek, surowic itd. oraz technika zabiegów są takie same, jak w innych działach medycyny. Opis ich znajdzie czytelnik w podręcznikach farmakologii, medycyny wewnętrznej, bakteriologii i klimatoterapii. Dla powodzenia tego leczenia niezbędne jest poza tym unormowanie życia i pracy chorego.

II. Leczenie zewnętrzne.

W obecnym stanie dermatologii, kiedy etiologia i patogeneza wielu chorób skóry nie są znane, leczenie wewnętrzne nie zawsze jest skuteczne. Stosowanie środków zewnętrznych, działających miejscowo, ma znaczenie nie mniejsze od leczenia ogólnego. Leczenie to często ma charakter leczenia objawowego, nierzadko jest jednak bardzo skuteczne i cenne, często wystarcza do trwałego usunięcia objawów choroby, a czasem nawet do uleczenia choroby; nieraz wyleczenie chorego jest niemożliwe bez zastosowania środków zewnętrznych.

Wynik leczenia zewnętrznego zależy od umiejętności jego stosowania; dla opanowania metod lecznictwa zewnętrznego poznać należy:

  1. sposób działania leków na skórę, a więc ich właściwości farmakologiczne,
  2. dawkowanie leków,
  3. sposób przepisywania i technikę ich stosowania.

Leki używane w leczeniu zewnętrznym chorób skóry przepisywane bywają w sposób nader rozmaity, a więc w postaci rozczynów wodnych lub innych, maści, proszków, plastrów, kremów itd. W każdym z tych leków odróżniamy rozpuszczalnik lub zaróbkę, która stanowi podstawę leku i substancję działającą, czyli leczniczą. Wobec tego jednak, że zaróbka sama przez się wywiera również pewien wpływ na stan skóry, konieczne jest rozpatrzenie również działania na skórę niektórych zaróbek.

A. Woda

Rola wody w utrzymywaniu higieny skóry, w leczeniu jej chorób, a czasem jako środka szkodliwego, wywołującego podrażnienie lub pogarszającego istniejącą chorobę skóry, jest bardzo duża. Daje się ona porównać jedynie z rolą, jaką wywiera powietrze na stan płuc; powietrze czyste sprzyja zdrowiu ogólnemu i płuc, wówczas gdy wilgotne, zawierające kurz, bakterie i domieszki trujące może być przyczyną ciężkich chorób.

Woda wywiera działanie na skórę zarówno przez swoją ciepłotę, jak i przez zdolności usuwania zanieczyszczeń. Może ona być używana jako samodzielny środek leczniczy lub w celach higieny; wreszcie używana bywa jako rozpuszczalnik dla innych leków; w związku z tym technika stosowania wody i wskazania do leczenia nią są rozmaite.

1) Fizyczne działanie wody. Woda zimna wywołuje skurcz naczyń i obniża czynność skóry, jako narządu wydalniczego; działanie to jest tym energiczniejsze, im woda jest zimniejsza; po zakończeniu bezpośredniego działania zimnej wody następuje odczynowe rozszerzenie naczyń tętniczych skóry, a po uczuciu zimna szybko następuje uczucie ciepła. Jeśli działanie wody zimnej jest przedłużone, po przemijającym skurczu naczyń następuje zwiotczenie ich ścianek, zastój krwi i przekrwienie bierne. Jako wodę zimną uważamy taką, której ciepłota nie przewyższa ciepłoty pokoju, jeśli chodzi o zmywanie przestrzeni ograniczonych; w kąpielach ogólnych za wodę zimną uważamy wodę o ciepłocie 20°O—25°C.

Zmywania zimne są zwykłym zabiegiem higieny codziennej, zimne kąpiele lecznicze ogólne prawie nie są stosowane do leczenia chorób skóry; kąpiele częściowe (ręce, nogi) naprzemienne z gorącymi są skutecznym zabiegiem w leczeniu i zapobieganiu odmrożeniom.

Woda ciepła, a więc 34°—36°C i gorąca o temperaturze powyżej 38°C, wywołuje rozszerzenie naczyń tętniczych i wzmożenie czynności wydalniczych skóry, tym większe, im większa jest ciepłota wody i im dłuższy jest czas jej stosowania; ponadto woda gorąca uśmierza swędzenie skóry i rozmiękcza naskórek zrogowaciały. Częstokroć woda zimna znoszona jest przez skórę chorą gorzej od ciepłej, a ciepła gorzej od gorącej.

Woda ciepła i gorąca stosowane są w dermatologii bardzo często, a to zarówno w celu higieny skóry, jak i do zabiegów leczniczych, w których najczęstsze wskazania są następujące:

  • rozmiękczenie i usunięcie warstw nadmiernie zrogowaciałych;
  • zmywanie w celu przeciwpasożytniczym;
  • uśmierzenie swędzenia;
  • wywołanie czynnego rozszerzenia naczyń w chorobach obwodowego układu krwionośnego.

W kąpielach gorących należy stopniowo podwyższać ciepłotę wody, czas kąpieli nie powinien przekraczać 20 minut; kąpiele gorące u osób w wieku podeszłym oraz dotkniętych chorobami wewnętrznymi, w szczególności chorobami narządów krążenia, są przeciwwskazane.

2) Woda jako środek higieny. Woda używana do mycia zawsze zawiera pewną ilość składników organicznych i mineralnych, zwłaszcza zaś węglanów i siarczanów wapnia. Woda twarda zawiera dużą ilość składników mineralnych i jest gorzej znoszona przez skórę niż woda zawierająca mało tych składników. Mydło w wodzie twardej złe się rozpuszcza i daje mało piany, ponieważ w czasie zmydlania powstają nierozpuszczalne w wodzie połączenia kwasów tłuszczowych z solami wapnia. Dla zmiękczenia wody twardej można użyć rozmaitych sposobów.

Najprostszym sposobem jest gotowanie wody i użycie górnej jej warstwy po ostygnięciu i odstaniu; woda przegotowana zawiera mniej składników mineralnych, zmydla lepiej i jest przyjemniejsza w użyciu. Nie wszystkie jednak sole wapniowe zostają przez gotowanie strącone, toteż woda bardzo twarda skórę wrażliwą może drażnić nawet po przegotowaniu.

W celu zmiękczenia wody dodawać można rozmaitych składników chemicznych, z których najczęściej w użyciu są:

  • węglan sodowy (natrium carbonicum) w ilości 2 łyżeczek od herbaty na miednicę i 50—150 g na kąpiel;
  • ałun (alumen crudum) w ilości i łyżeczki na miednicę i 50—75 g na kąpiel; — boraks (natr. biboracicum) w ilości 2 łyżeczek od herbaty na miednicę i 60—150 g na kąpiel;
  • kwas borowy (acid. boricum) w ilości i łyżki stołowej na miednicę,
  • gliceryna (glycerinum pur.) 50—70 g na miednicę;
  • otręby żytnie 1— 2 kg na kąpiel;
  • mleko ½ litra na miednicę;
  • dwuwęglan sodowy (natrium bicarbonicum) w ilości 1/2—1 łyżeczki na miednicę.

Woda ciepła z dodatkiem mydła dobrze oczyszcza skórę, rozpuszcza sole wydzielone z potem, usuwa cząsteczki brudu, rozmiękcza łuski i strupy, które łatwiej przez to odpadają.

Skóra zdrowa znosi dobrze mycie mydłem i wodą zarówno ciepłą, jak i zimną; podrażniona natomiast nierzadko reaguje zaostrzeniem stanu zapalnego. Dla tego to ostry stan zapalny jest przeciwwskazaniem do stosowania kąpieli częstych, jednokrotna kąpiel oczyszczająca jest jednak często nieodzowna, gdyż nawarstwienia strupów, brudu, maści itd. muszą być usunięte przed rozpoczęciem leczenia.

Jeśli skóra nie znosi mycia wodą i mydłem, należy oczyszczać ją watą zmoczoną oliwą, benzyną lub też obcierać maścią obojętną, najlepiej ung. leniens. Można również natłuścić ręce oliwą i rozetrzeć niewielką ilość żółtka od jaj, aż do otrzymania zawiesiny, po czym obmyć je w strumieniu ciepłej wody.

W ostatnich czasach dla oczyszczania skóry bez użycia mydła wprowadzono maści beztłuszczowe i oleje siarkowane; mowa o nich będzie w rozdziale o zawodowych chorobach skóry.

Kąpiel oczyszczająca w chorobach skóry powinna być krótka, 10—15-minutowa, tym krótsza, im silniejszy jest stan zapalny i im silniej skóra jest podrażniona. Kąpiele lecznicze mogą być dłuższe, 30—45- minutowe.Ciepłota kąpieli oczyszczającej zazwyczaj waha się od 34° do 37°C; kąpieli o ciepłocie wyższej używamy wyjątkowo, np. w przypadkach swędzenia połączonego z liszajowaceniem (lichenisatio}; w tych wypadkach ciepłota kąpieli powinna być początkowo niska, dla chorego przyjemna, powoli zaś coraz wyższa, zależnie od znoszenia nawet do 420C.

W razie podrażnienia skóry przez mycie wodą z mydłem, po kąpieli trzeba zastosować zasypkę lub maść obojętną, np. ung. leniens lub krem. W stanach zapalnych ostrych lub podostrych należy zalecać szybkie przypudrowanie skóry lub okłady z 1— 2% rozczynu octanu glinowego.

3) Metody wodolecznictwa dermatologicznego. Kąpiele lecznicze, często używane w lecznictwie dermatologicznym, mogą być całkowite lub częściowe (miejscowe); w zasadzie są to kąpiele wodne, do których dodaje się lek; w zależności od rodzaju użytego leku działanie kąpieli bywa rozmaite.

W kąpielach leczniczych przestrzegać należy następujących wskazówek:

  • powinny to być kąpiele ciepłe, o temperaturze 38OC lub nawet cieplejsze;
  • w związku z tym nie powinny one być długie, 30—45 minut, należy przy tym uwzględnić stan ogólny chorych, zgodnie ze wskazówkami podanymi w rozdziale o kąpielach gorących;
  • w razie istnienia na skórze chorego licznych ognisk pozbawionych naskórka zrogowaciałego, nie należy stosować leków o silnym działaniu ogólnym, mogą one bowiem ulec wchłanianiu przez powierzchnie obnażone lub wrzodziejące;
  • w razie użycia środków silnie działających (siarka, dziegcie, kąpiele radoczynne), dla zbadania wrażliwości chorego, kąpiele początkowe powinny być krótkie;
  • gazy rozpuszczone w wodzie i ciała zjonizowane (jod, brom) mogą być wchłaniane nawet przez skórę pokrytą naskórkiem nie uszkodzonym.

Przy przygotowaniu kąpieli pamiętać trzeba, że miednica do kąpieli ręcznych i kubeł do kąpieli nożnych zawiera do 10 litrów wody; kąpiel nasiadowa 25 litrów, wanna dla dorosłych 250 litrów, dla dzieci 50—150 litrów. Po kąpieli ciało należy osuszyć przez wielokrotne przykładanie ręcznika, nie zaś przez obcieranie lub mocne rozcieranie ciała; ogniska podrażnione należy przypudrować lub przyłożyć okład. W razie potrzeby ochrony przed działaniem wody niektórych części skóry, wykazujących objawy zapalne, pokrywamy je pastą obojętną.

W zależności od rodzaju domieszki użytej do kąpieli, odróżniamy następujące odmiany kąpieli leczniczych:

Kąpiel osłaniająca:

  • działanie: kąpiele osłaniające pokrywają skórę cienką powłoką środka obojętnego, łagodzą swędzenie i stan zapalny;
  • sposób przyrządzania: kąpiele krochmalowe —500 g — 1 kg mąki kartoflanej zalewa się 3—4 litrami wody letniej i zagrzewa się stopniowo; po otrzymaniu galaretowatej papki wlewa się ją do cieplej kąpieli;
  • kąpiele otrębowe; 2—5 kg otrębów żytnich lub pszennych w worku płóciennym wrzuca się do wanny do wody cieplej i przez wielokrotne uciskanie worka wprowadza się rozpuszczony krochmal do wody;
  • kąpiele żelatynowe: 200—250 g żelatyny zalewa się na noc wodą,a po napęcznieniu jej wlewa się do wanny.

Wskazania do kąpieli osłaniających: swędzenia uogólnione, erytrodermie, stany zapalne i pozapalne skóry u chorych, nie znoszących kąpieli zwykłych.

Kąpiel alkaliczna:

  • działanie: rozpuszcza i rozmiękcza naskórek zrogowaciały, strupy i łuski;
  • sposób przyrządzania: liq. kalii caustici 25.0—50.0 g na kąpiel;
  • kąpiel mydlana —200—350 g mydła szarego rozpuszcza się w wodzie gorącej przez zagotowanie i wlewa się do wanny;
  • wskazania: kąpiele alkaliczne i mydlane bywają stosowane w przypadkach rybiej łuski, zadawnionej łuszczycy i w hiperkeratozach;
  • uwaga: po tych kąpielach należy nasmarować skórę maścią łagodzącą (ung. leniens), maścią glicerynową(ung. glycerini) lub inną maścią obojętną.

Kąpiel kwaśna:

  • sposób przyrządzania: 100 g kwasu solnego lub i litr octu (stołowego) na wannę;
  • wskazania: rybia łuska słabo nasilona, kserodermia, swędzenie;
  • uwaga: konieczność natłuszczania skóry, podobnie jak po stosowaniu kąpieli alkalicznych.

Kąpiel ściągająca:

  • działanie: rozmiękcza naskórek, zmniejsza objawy wysiękowe i stan zapalny, zmniejsza uczucie pieczenia i napięcia w ostrych stanach zapalnych;
  • sposób przyrządzania: 50 g ałunu (alumen depuratum) na kąpiel.

Kąpiel garbnikowa: acid. tannicum 8.0—10.0 g na miednicę do rąk lub stóp;

  • 1/2—1.0 kg kory dębowej wygotować w 5—6 litrach wody, przecedzić i dodać ten odwar do kąpieli;—
  • wskazania: wyprysk ostry i podostry, wyprysk zawodowy.

Kąpiel rtęciowa:

  • działanie: wyraźne działanie objawowe na wykwity kiły wtórnej;
  • sposób przyrządzania: 10,0—15,0 g sublimatu (hydrargyrum bichloratum corros.) dodaje się na kąpiel dla dorosłych (200—250 1); dla przyrządzenia kąpieli dla dzieci poniżej i roku należy wziąć 1,0 g sublimatu, od 1 — 2 lat —2,0, od 2—4 lat — 4,0 g.

Do kąpieli tej należy używać wanny drewnianej lub porcelanowej; celem łatwiejszego rozpuszczenia sublimatu poleca się dodawanie do wody chlorku sodowego lub amonowego w ilości równej ilości użytego sublimatu;

  • wskazania: prawie wyłącznie dla leczenia niemowląt z objawami kiły wrodzonej, jeśli nie można zastosować rtęci w innej postaci; poza tym kąpiele te stosowane bywają do odkażania skóry.

↓ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↓

promocja

↑ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↑


Kąpiel siarczana:

  • działanie kąpieli siarczanych jest wielostronne; pod wpływem siarki zmniejsza się wydzielanie łoju skórnego; działają one przeciwpasożytniczo, na bakterie, ziarniaki i grzyby powierzchni skóry; usuwają i zabijają pasożyty zwierzęce; siarka wpływa korzystnie na nieprawidłowości rogowacenia, w małych stężeniach działa keratoplastycznie, w dużych — keratolitycznie; wywołuje podrażnienie i przekrwienie skóry i podwyższa przemianę materii;
  • sposób przyrządzania: wielosiarczek potasowy (kalium sulfuratum), pospolicie zwany wątrobą siarczaną, dodany zostaje do wody razem z kwasem siarkowym podług przepisu następującego:
    Rp. Kalii sulfurati 50,0—100.00, Acidi sulfurici 10.0—15.0, M.D.S. Pro balneo
  • .

Do kąpieli tej nie należy używać wanien metalowych;
rozczyn Vlemingkxa (sol. calcii sulfurati) dodawany w ilości 150.0—200.0 g na kąpiel dla osobnika dorosłego i 50.0—100.0 g dla dzieci; drugim sposobem przyrządzania tej kąpieli jest smarowanie skóry chorego na 10—15 minut przed kąpielą; do kąpieli tej nie może być użyta metalowa wanna; podobnie jak wszystkie kąpiele siarczane, jest ona niemiła ze względu na woń siarki;

  • wskazania: łuszczyca, świerzb, świerzbiączka, łojotok, trądzik różowaty, schorzenia swędzące, którym nie towarzyszy podrażnienie skóry, rybia łuska, rogowacenie nadmierne, erytrodermia, wyprysk przewlekły, przewlekle zatrucie metalami ciężkimi.
  • Uwaga: kąpiele siarczane przeciwwskazane są u osób z niewydolnością nerek, ponadto niekiedy wywołują one osłabienie ogólne.

Kąpiel dziegciowa:

  • działanie: kąpiele dziegciowe działają przeciwpasożytniczo, zwłaszcza w grzybicach i zakażeniach drożdżami, zmniejszają swędzenie, wywołują zwężenie naczyń i zmniejszają stany zapalne; działają keratoplastycznie i usuwają nieprawidłowości rogowacenia;
  • sposoby przyrządzania: na 1/2— 1 godz. przed wejściem chorego do kąpieli smaruje się ciało chorego jednym z następujących preparatów dziegciowych: Ol. Cadini, Ol. Lithanthracis, Ol. Picis; po tym czasie chory bierze kąpiel i zmywa ciało mydłem; w podobny sposób smaruje się ciało chorego mieszaniną następującą:
    Rp. Acidi salicylici 5.0—10.0, Ol. Cadini, Ol. Olivarum aa 100.0; lub wlewa się do kąpieli jedną z następujących mieszanek:
    Rp. Ol. Rusci 90.0, Spir. vini rectif. 60.0, Aeth. Sulfur 30.0 M.D.S. Pro balneo; lub
    Rp. Ol. Rusci 100.00, Spir. Saponato-Kalini. Aq. dest. aa 75.0 M.D.S. stopniowo wlewać do kąpieli mieszając wodę;
  • wskazania: łuszczyca, łojotok, świerzb, świerzbiączka, choroba Duhringa i pęcherzyca; trądzik różowaty; erytrodermie; zakażenia grzybami i drożdżyce; zaburzenia naczyniowo-ruchowe, stany zapalne skóry, swędzenie, liszaj Wilsona, wyprzenie, osutki polekowe.

Kąpiel odkażająca:

  • działanie: słabo wyrażone działanie przeciwpasożytnicze;
  • sposób przyrządzania: kąpiel z nadmanganianu potasowego: 2.0 g dla nasiadówki; 25.0 g na kąpiel dla osobnika dorosłego; kąpiel ta wywołuje żółte zabarwienie paznokci i skóry.

Kąpiel z wodą utlenioną: 500 g wody utlenionej wlewa się do kąpieli bezpośrednio przed wejściem do niej chorego.

Kąpiel sublimatowa omówiona została powyżej;

  • wskazania do tych kąpieli są ograniczone, ich działanie przeciwpasożytnicze jest bowiem słabe; wskazaniami mogą być wszelkiego rodzaju zakażenia skóry.

Kąpiele odwadniające:

  • działanie odwaniające, przeciwpasożytnicze i ściągające:
  • sposób przyrządzania: 50.0 g formaliny płynnej, czyli 40% roztworu formolu i łyżeczka kwasu octowego na kąpiel dla osobnika dorosłego; w razie stosowania kąpieli nożnej lub rąk należy użyć 2.0—2.5 g formaliny na miednicę lub kubeł wody;
  • wskazania: pocenie nadmierne, a zwłaszcza poty złowonne.

Kąpiel trwała, czyli łoże wodne polega na pozostawieniu chorego w wannie przez tygodnie, a nawet miesiące w ten sposób, że chory leży w hamaku płóciennym, zanurzonym do wody, z której wyjmowany jest dla opatrunku lub załatwienia czynności fizjologicznych. Woda o ciepłocie 37°38° jest zmieniana trzy razy na dobę, lub urządza się stały jej odpływ z przypływem świeżej.

Wskazaniami do stosowania takiego loża są ciężkie oparzenia i choroby pęcherzowe. Wadą tej kąpieli są trudności techniczne związane z jej urządzeniem i czynnością oraz częste zakażenia skóry pleśniawkami. Z uwagi na trudności techniczne kąpiel taka prawie nigdzie nie jest stosowana. W Polsce urządzeń takich nie ma, znajdują się one w Wiedniu, gdzie po raz pierwszy zostały zastosowane przez Hebrę.

Rozpylania stosowane bywają w celu rozmiękczenia strupów 1 łusek, zwłaszcza jeśli nie można użyć zmywań ze względu na znaczne podrażnienie skóry. Stosowane są one głównie na skórę twarzy; rozpyla się przy tym wodę ciepłą przy pomocy specjalnego rozpylacza parowego; do rozpylań można użyć wody czystej lub też dodaje się do niej środki ściągające, jak 2% rozczyn rezorcyny, 1—2-procentowy rozczyn siarczanu cynkowego, 4-procentowy rozczyn kwasu borowego.

Wskazaniami do rozpylań są przypadki ostrych stanów zapalnych, zwłaszcza wywołanych przez zakażenia gronkowcem i paciorkowcem; czas trwania rozpylań 10—20 minut.

Okłady. Woda lub roztwory wodne często stosowane są w postaci okładów, zwłaszcza rozgrzewających; w tym celu okolicę chorą owija się flanelą lub gazą złożoną w kilkoro, 10—12 warstw, zwilżoną w wodzie lub roztworze wodnym i wyżętą; z wierzchu przykrywa się ją papierem woskowym, warstwą płótna gumowego albo kauczukowego batystu, potem pokrywa się warstwą waty grubości palca, całość zaś umocowuje się opaską. Zależnie od stanu skóry, robi się okład na skórę nie osłoniętą lub posypaną pudrem. W razie skłonności ognisk zapalnych do krwawienia, powierzchnię skóry nasmarować można maścią higroskopijną obojętną. Skórę w otoczeniu okładów pokrywamy czasami maścią cynkową, wazeliną borną lub pastą, żeby naskórek nie rozmiękł nadmiernie. Okłady zmienia się co 4—6 godzin, oczyszczając skórę przy zmianie opatrunku benzyną, spirytusem salicylowym, parowaniem lub oliwą i zasypując w razie potrzeby pudrem.

Okłady gorące. Gaza złożona w 10—12 warstw, flanek lub wata zmoczona w wodzie gorącej lub w wodnym rozczynie leku, dobrze wyżęta i przyłożona do chorego odcinka skóry, z wierzchu przykryta ceratką, brzegi której wysmarowane są wazeliną dla uszczelnienia okładu; z wierzchu nakłada się obficie watą i całość bandażuje się opaską płócienną lub flanelową.

Okład powinien być zrobiony w taki sposób, by papier woskowy lub ceratka była nieco obszerniejsza od okolicy pokrytej wilgotną gazą i przekraczała jej granice o 2—3 centymetry; ze swej strony wata powinna o tyleż przekraczać granice ceratki. Opatrunek taki podnosi ciepłotę okolicy zabandażowanej do 45 o—48O, a wskutek silnego przekrwienia czynnego skóry i tkanki podskórnej wywiera bardzo silne działanie przeciwzapalne.

Ten sam cel osiągnąć można przez przykładanie woreczków z rozgotowanym gorącym siemieniem lnianym, rozgotowanymi i przetartymi kartoflami lub używając rozmaitych termoforów; zabiegi te działają głębiej i nie macerują naskórka.

Okłady ochładzające. Okłady stosować można również w celu ochłodzenia skóry, a to przez przykładanie zwilżonej gazy lub płótna, co odciąga dużo ciepła, wywołuje skurcz naczyń i uczucie zimna, tym większe, im silniejsze jest przekrwienie i stan zapalny skóry. Okłady ochładzające wykonuje się w ten sposób, że tkaninę zwilżoną w płynie zimnym przykłada się do odpowiedniego miejsca skóry, po rozgrzaniu zanurza się tkaninę ponownie w tym płynie lub też zwyczajnie obraca się ją stroną zewnętrzną, a więc zimną do skóry. W razie konieczności bardzo silnego ochładzania, do wody lub wodnego rozczynu leku dodać można kawałek lodu.

Do okładów używa się wody przegotowanej, fizjologicznego roztworu soli kuchennej, naparów lub wywarów z kwiatów i ziół, wreszcie rozczynów rozmaitych leków.

Rozczyny wodne następujących leków zalecane bywają szczególnie często dla okładów:

  • ichtiol (ammonium sulfo-ichthyolicum) w rozczynie 2—3%;
  • thiol (thiolum) w rozczynie 2,5—5%;
  • resorcyna (resorcinum resublimatum) w rozczynie 1 — 2%;
  • azotan srebrowy (argentum nitricum) w rozczynie 1:500; 1:1000;
  • kwas borowy 1 1/2 — 3%;
  • octan ołowiowy (liq. plumbi subacetici) używany bywa do okładów w rozcieńczeniu następującym: i łyżka stołowa na 1 — 2 szklanki; nie rozcieńczony wywołuje działanie przyżegające;
  • woda ołowiowa (aq. plumbi) jest 2% rozczynem liq. plumbi; jest ona stosowana do okładów bez rozcieńczenia wodą;
  • woda ołowiowa Goularda (aq. plumbi Goulardi) zawiera 2 części liq. plumbi subacetici, 8 części wyskoku i 90 części wody; woda Goularda stosowana bywa do okładów w stanie nie rozcieńczonym;
  • octan glinu (aluminium aceticum) w rozczynie 1 — 2 %; jest to tak zwany i szeroko stosowany płyn Burowa.

Bardzo dobrze działa w ostrych stanach zapalnych mieszanina 8 części 3% rozczynu kwasu borowego i 2 części octanu glinu. Wskazaniami do stosowania okładów są ostre stany zapalne rozmaitego pochodzenia, zwłaszcza jeśli skóra skutkiem obrzęku i sączenia nie znosi maści i past. Również w niektórych przewlekłych schorzeniach skóry są one bardzo potrzebne, zwłaszcza gdy zależy na rozmiękczeniu naskórka lub wywołaniu silniejszego przekrwienia.

Przy stosowaniu okładów pamiętać należy, że skóra stopniowo zostaje uczulona na lek, toteż nierzadko okłady początkowo dobrze znoszone zaczynają drażnić, co wymaga zmiany leku. Jeśli skóra nie znosi leczenia okładami, przepisać należy zawiesiny lub pasty.

B. Mydło - Sapo

Mydło jest potasową lub sodową solą wyższych kwasów tłuszczowych; do wyrobu mydła najczęściej używa się mieszaniny kwasów rozmaitych; najważniejszymi z nich są: kwas palmitynowy, oleinowy i stearynowy.

Działanie mydła:

  • działanie przeciwpasożytnicze: mydło posiada pewne właściwości przeciwpasożytnicze w stosunku do większości zarazków, w odniesieniu do niektórych jednak tak wyraźne, że ta właściwość mydła ma doniosłość praktyczną; przykładem służyć tu może działanie odkażające i zapobiegawcze obmycia wodą z mydłem narządów płciowych, jako środek ochronny przed zakażeniem krętkiem bladym;
  • działanie oczyszczające: mydło zmydla tłuszcze, które rozpuszczają się potem w wodzie i dają się łatwo spłukać; właściwość usuwania wszelkiego brudu przez mydło jest tak powszechnie znana, że nie wymaga dalszego omawiania;
  • działanie keratolityczne: dzięki obecności w mydłach ługu, posiadają one własność rozpulchniania komórek naskórka zrogowaciałego, strupy i łuski rozmiękają pod wpływem mydła i łatwo dają się usunąć. Włosy i płytka paznokciowa pod wpływem częstego i długiego mycia mydłem również pęcznieją, spoistość ich zmniejsza się, powiększa się natomiast łamliwość. Mydła alkaliczne posiadają tę właściwość w stopniu wybitniejszym, mydła, w których ług został zobojętniony — w słabszym;
  • działanie drażniące: mydło pozostawione na skórze czas dłuższy wywołuje przekrwienie, a potem nawet wyraźny stan zapalny z obrzękiem, wysiękiem surowiczym i końcowym złuszczaniem pozapalnym.

Rodzaje mydeł:

a) mydło może być płynne, miękkie lub twarde; mydła, do przygotowania których użyto sodu, są twarde, mydła potasowe są miękkie; specjalne zabiegi Zasady leczenia chorób skóry umożliwiają otrzymanie mydeł płynnych; te ostatnie są wygodne dla mycia skóry owłosionej; mydła toaletowe są natomiast twarde. Przedstawicielem mydła miękkiego jest tak zwane mydło szare (sapo viridis); przykładami mydła płynnego są spirytus mydlany (spiritus saponatus), czyli roztwór spirytusowy mydła leczniczego (sapo medicatus) oraz spirytus potasowo-mydlany (spiritus saponis kalini), mieszanina spirytusu i mydła potasowego w częściach równych z dodatkiem lawendy. Spirytus mydlany Hebry jest często używany w rozmaitych celach leczniczych i higienicznych; do mycia głowy brać należy i część mydła i 4 części wody cieplej, zmydlić ten płyn i myć głowę mydlinami; po spłukaniu należy zmoczyć włosy wodą zakwaszoną octem (i łyżeczka na miednicę) lub sokiem z 2 cytryn;
b) mydła przetłuszczone; wobec tego, że nadmiar alkaliów w mydle nierzadko drażni skórę, stosuje się często mydła przetłuszczone, w których wolny ług został zobojętniony przez nadmiar tłuszczu; mydła takie są lepiej znoszone przez skórę, zwłaszcza podrażnioną;
c) mydła lecznicze: mydłami leczniczymi nazywamy mydła obojętne lub przetłuszczone, do których dodano odpowiednią ilość środka leczniczego; w związku z tym znamy mydła: salicylowe, dziegciowe, siarkowe, rezorcynowe, sublimatowe i szereg innych.

Sposób użycia mydła: W celu higieny używamy mydeł twardych, stosując je w sposób znany powszechnie. Do mycia głowy z gęstym owłosieniem wygodne są mydła płynne lub płyny zawierające mydło; dobrą mieszanką do mycia głowy w przypadkach łojotoku jest mieszanka następująca:
Rp.: Liq. carbonis detergentis, Aeth. petrolei aa 5.0, Spir. saponis kalini 40.0, Aq. destill. 100,0 M.D.S. Zewnętrzne.

W celach leczniczych dodać można do maści pewien procent mydła, które ułatwia przenikanie w głąb i wzmacnia działanie właściwego środka leczniczego.

Przetworami służącymi do oczyszczania skóry prócz mydeł są również i tak zwane szampony. Szamponami nazywamy dobrze zmydlające się i dobrze skórę oczyszczające środki, służące głównie do mycia włosów. Szampony sprzedażne gatunków pośledniejszych zawierają nadmiar ługu i często niszczą włosy; w skład niektórych szamponów wchodzą saponiny i masło kakaowe, skutkiem czego zmydlają się one bardzo dobrze, dając dużo piany. Pamiętać należy, że saponiny te mogą wywołać objawy zatrucia ogólnego.

Poniżej przytaczam wzory na szampony rozmaitego rodzaju:
Rp.: Saponis kalini 60.0, Kalii carbonici 3.0, Aq. destillatae 450.0, Spir. Vini 50.0, Ol. naphtae artif. 1.0
Rp.: Saponini 1.5, Natrii bicarbonici 5.0, Boracis 2.0,Liq. ammonii caust., Kalii carbonici aa 6.0, Aq. destill. 500.0.


↓ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↓

promocja

↑ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↑


C. Proszki— Zasypki— Pulvera

Proszkami lub pudrami nazywamy przetwory złożone z bardzo drobnych cząsteczek substancji obojętnej, do której dodawać można rozmaitych leków. Odróżniamy pudry obojętne, czyli proste, i lecznicze, czyli złożone; pierwsze wywierają działanie przez swe właściwości fizyczne, drugie działają również przez swe właściwości chemiczne.

Działanie pudrów. Pudry osłaniają skórę i chronią ją przed wpływami zewnętrznymi, takimi jak zimno, wilgoć, promieniowanie oraz zmniejszają tarcie skóry w fałdach; skutkiem swej porowatości wchłaniają one wydzielinę zarówno wodną (pot, parowanie, wysięk zapalny), jak i tłustą wydzielinę gruczołów łojowych i dlatego osuszają skórę; dzięki zwiększonemu parowaniu powierzchni pokrytej pudrem wzrasta uczucie ochładzania i przewiewu, zmniejsza się przez to napięcie skóry; skutkiem ochładzania skóry i wzmożonego parowania objawy zapalne słabną, naczynia zwężają się, a objawy wysiękowe ulegają osłabieniu.

Rodzaje pudrów. Ze względu na ich pochodzenie, a nade wszystko z uwagi na działanie, odróżniamy pudry pochodzenia roślinnego i mineralnego. Pudry roślinne złożone są z cząsteczek szczególnie drobnych, a przez to posiadają powyżej wymienione właściwości w stopniu wybitniejszym od pudrów mineralnych. W przeciwieństwie do mineralnych, fermentują i rozkładają się one łatwo pod wpływem bakterii powierzchni skóry; występuje to szczególnie wyraźnie w fałdach skóry oraz na powierzchniach wilgotnych. Pudry mineralne natomiast nie ulegają rozkładowi i dobrze przylegają do powierzchni skóry.

Najważniejszymi pudrami pochodzenia roślinnego są rozmaite mączki skrobiowe (amylum pulveratum), wśród których najczęściej w użyciu są skrobia pszeniczna — amylum tritici, ryżowa — amylum oryzae, ziemniaczana — amylum solani. Inne pudry pochodzenia roślinnego rzadko bywają używane, są to: pył widłakowy — pulvis lycopodii, kłąb kosaćcowy sproszkowany — pulvis rhizomaeiridis florentinae i liście szałwiowe roztarte —pulvis foliorum salviae.

Pudry pochodzenia zwierzęcego, dawniej często stosowane, np. roztarte skorupy ostryg — conchae marinae pulveratae, kości czernikowe sproszkowane — ossa sepiae pulveratae — już obecnie całkowicie wyszły z użycia.

Do pudrów pochodzenia mineralnego, częściej stosowanych, należą:
łojek wenecki (talcum venetum),
tlenek cynkowy (zincum oxydatum),
glinka biała(bolus alba),
ziemia krzemowa(terra silicea),
węglan magnezowy(magnesia carbonica),
węglan bizmutowy(bismuthum carbonicum),
węglan cynkowy (zincum carbonicum),
węglan wapniowy (calcaria carbonica),
zasadowy azotan bizmutu (bismuthum subnitricum).

Główną masę pudru stanowi zazwyczaj mączka, glinka lub łojek; tlenek cynkowy dodawany bywa w ilości mniejszej; powiększa on przyleganie pudru do powierzchni i nadaje powłoce nieco większą spoistość; tę samą rolę w stopniu jeszcze większym spełnia stearynian magnezu (magnesium stearinicum); węglan magnezu dodawany bywa (w niewielkich ilościach) dla powiększenia objętości proszku, natomiast duża jego ilość czyni proszek gruboziarnistym i utrudnia przyleganie do skóry.

Sposób stosowania pudru jest prosty; watą posypaną pudrem obciera się powierzchnię skóry; w razie konieczności pokrycia pudrem dużych powierzchni,można posługiwać się pudełkiem z dziurkowaną pokrywą; jeśli wypada pokryć pudrem skórę w całości, można nasypać dużą jego ilość do pościeli. Na ogół przy użyciu pudrów należy obficie stosować przysypywanie.

Wskazaniami do pudrowania są podrażnienia skóry, stany zapalne bez objawów silnego sączenia; w razie silnego sączenia lub ropienia puder ulega sklejeniu przez nadmiar wydzieliny i wytwarza grube strupy, sprzyjające zakażeniom wtórnym. Pudrowanie jest korzystne dla zmniejszenia pocenia, dla osłonięcia skóry i oddzielenia stykających się powierzchni.

Do pudrów dodawać można rozmaite środki lecznicze, wśród nich najczęściej stosowane są następujące:

— kwas borowy, acidum boricum, w ilości 5—10% wywiera działanie odkażające;
— kseroform, xeroformium —20—20%;
— siarczek rtęciowy, hydrargyrum sulfuratum rubrum — 1 — 2 %;
— formalina, formalinum w ilości 1 — 2 % wywiera działanie odwaniające i przeciwpasożytnicze;
— mentol, mentholum, w ilości 1 — 3 % uśmierza swędzenie;
— anestezyna, anaesthesinum, w ilości 5—10% — uśmierza swędzenie i ból; — ichtiol, ammonium sulfo-ichthyolicum w ilości 3—5%; działanie przeciwzapalne;
—kwas salicylowy, acidum sdicylicum —5%, środek odkażający.

Dla zmniejszenia wysuszającego działania pudru i dla powiększenia jego zdolności przylegania do skóry często stosuje się pudry tłuste. Rp.: Zinci oxydati 20.0, Adipis lanae anhydr.5.0, Talci veneti ad 100. Puder tłusty. Rp.: Vaselini fl., Magnesiae stearinicae aa 10.0, Talci veneti ad 100.0. Puder tłusty.

Do pudru obojętnego dodawać można rozmaite leki sproszkowane, otrzymując w ten sposób zasypki lecznicze.
Rp.: Tannini 5.0,Talci veneti, Amyli oryzae aa ad 50.0,Zinci oxydati ad 100.o.
Rp.: Bismuth. subgall. 4.0, Acidi borici, Zinci oxydati aa 6.0, Talci veneti 20.0, Kaolini ad 100.0. Puder odkażający;

D. Papki, mieszanki, pudry płynne

Papki w istocie swej są pudrami, dla wygody utrzymanymi w zawiesinie; składają się one z równych lub prawie równych części proszku i płynu. Po wyparowaniu płynu skóra pokryta jest pudrem, toteż działanie papek w zasadzie jest takie samo jak i pudrów, a zatem osłaniające, wysuszające i przeciwzapalne; jednakże substancja sproszkowana, pokrywająca skórę po wyschnięciu papki, wytwarza warstwę mocniej przylegającą, bardziej zbitą i mniej przepuszczalną. Puder sypki osłania gorzej, przylega trudniej, w mniejszym jednak stopniu upośledza przewiew skóry.

Wskazania do stosowania papek są takie same, jak do stosowania pudrów; przeciwwskazania są natomiast liczniejsze: papek nie stosuje się na skórę nie znoszącą wody, oraz na okolice silnie owłosione, powstają tu bowiem po przyschnięciu papki grube zlepki i bryłki, które drażnią skórę; podobnież nie należy stosować papek na ogniska skóry zakażone (liszajec) i ropiejące; na fałdy skórne stosować można wyłącznie papki mineralne, nie ulegające rozkładowi.

Zaletą papek jest wygoda ich stosowania, skuteczność działania oraz łatwość utrzymania skóry i bielizny w czystości, co jest trudniejsze przy stosowaniu pudru lub maści.

Sposób stosowania papek. Papka powinna mieć konsystencję śmietany; jeśli zaś wskutek wysychania lub wadliwego* przyrządzenia jest ona gęściejsza — dodać należy ciepłej wody i dobrze zamieszać. Przed użyciem papka powinna być dobrze rozmieszana przez wstrząsanie. Skórę należy oczyścić ze strupów i łusek, złogów i wydzielin, po czym smaruje się ją pędzlem lub też watką nawiniętą na patyczek. Smarować należy warstwę możliwie cienką i równą; smarowanie następne powtarza się po 24 godzinach, ale dopiero po oczyszczeniu papki poprzedniej, lub też stosuje się ją wyłącznie na miejsca, z których papka już została starta. Papka ulega zazwyczaj skruszeniu samoistnemu przez tarcie o bieliznę i ubranie; w razie przeciwnym usuwa się ją myciem lub watą zmoczoną w ciepłej wodzie. Codzienne dokładne oczyszczanie skóry z papki nasmarowanej dnia poprzedniego jest błędne; postępowanie prawidłowe polega na skontrolowaniu stopnia przylegania papki; miejsca, z których się ona złuszczyła, powinny być pokryte warstwą świeżą, miejsca, na których następuje oddzielanie jej przez płyn ropny lub surowiczy, powinny być dokładnie oczyszczone, a ponowne pokrywanie ich papką jest przeciwwskazane; miejsca, na których papka dobrze się utrzymała, mogą być pozostawione bez nowego smarowania.

Im silniejsze są objawy zapalne lub wysiękowe, tym cieńszą warstwą papki pokrywać należy skórę. Do papek dodawać można rozmaite leki w proporcjach wskazanych w rozdziale o domieszkach lekowych do pudrów.

Wzory papek: Rp.: Zinci oxydati, Amyli tritici lub Talci veneti, Glycerini, Aq. destill. lub Aq. rosarum aa M.D. In vitro amplo c. epistomio vitreo.
Rp.: Talci veneti, Zinci oxydati, Glycerini opt., Spir. vini 95O aa.
Papka ta przysycha szybciej od poprzedniej, drażni jednak skórę nieco silniej.

Jeżeli do papki zostaje dodany lek sproszkowany — ilość proszku obojętnego powinna ulec odpowiedniemu zmniejszeniu. Podobnie zostaje zmniejszona ilość płynu w razie dodania leku płynnego.
Rp.: Liq. carbonis deterg. 10.0, Zinci oxydati, Talci veneti 25.0, Glycerini, Aq. destill. Aa 20.0.

Dla uniknięcia nadmiernego wysuszania skóry przez mieszankę, można dodać do niej nieco tłuszczu.
Rp.: Zinci oxydati, Talci veneti aa 25.0,Cholesterini o.10, Eucerini anhydr.5.0, Aq. destill. ad 100.0.

W razie konieczności przyśpieszenia przysychania papki, powiększyć należy ilość wyskoku, dla wytworzenia natomiast powłoki bardziej spoistej i silniej przylegającej, dodajemy więcej mączki.

Niektóre papki, zwłaszcza zawierające leki silnie działające, wypisujemy w taki sposób, by zawierały one znacznie mniej proszku niż płynu.
Rp.: Camphorae tritae, Gummi arabici aa 6.0, Sulfuris praecipit.20.0, Aq. calcis ad 200.0.
Rp.: Sulfuris praecipit.12.0, Camphorae tritae 1.0, Resorcini 1.0, Gummi arabici 6.0, Glycerini 20.0, Aq. calcis ad 200.0.
Są to to tzw. mieszanki Kumerfelda, druga z nich w mojej modyfikacji. Inne przepisy najczęściej stosowane papki podaję poniżej. Rp.: Sulfuris ppti.10.o, Zinci oxydati, Talci veneti aa 20.0, Glycerini, Aq. destill. aa ad 100.0. Dobra mieszanka dla leczenia trądzika.
Rp.: Ichthyoli 10.0, Liq. carbonis deterg., Zinci oxydati, Talci veneti aa 20.0, Glycerini, Spir. vini 50% aa ad 100.o. Mieszanka dla leczenia wyprysku.

Papki powinny być bardzo dokładnie przygotowane, a po roztarciu ich na skórze nie mogą znajdować się na niej bryłki i ziarna nie roztartego proszku.

E. Maść — Unguentum

Mianem maści określa się mieszaninę tłuszczu lub substancji tłuszczopodobnej, stanowiących zaróbkę maści, z lekiem płynnym lub sproszkowanym i proszkiem obojętnym, ilość którego nie powinna przekraczać 10% maści. Maści, nie zawierające proszku obojętnego, a przygotowane wyłącznie 2 mieszaniny tłuszczu i leku, nazywamy pomadami; pomady są więc odmianą maści.

Spoistość maści klasycznej zbliża się do spoistości masła; w specjalnych >okolicznościach używane bywają maści bardzo twarde, w postaci ołówków lub półpłynne i płynne, te ostatnie nazywamy mazidłami — linimentum. Działanie maści zależy od właściwości farmakologicznych przepisanego leku oraz od cech zaróbki użytej dla jej sporządzenia; to ostatnie działanie uważać można za charakterystyczne dla wszelkich maści i ono zostanie omówione poniżej.

Działanie maści. Maści pokrywają powierzchnię skóry powłoką chroniącą ją przed wilgocią, nadmierną ciepłotą, promieniami chemicznymi, ponadto zmniejszać mogą swędzenie i skłonność do drapania;

  • pod wpływem maści, zwłaszcza przyrządzonych na tłuszczach o niskiej topliwości, naskórek zrogowaciały, strupy i łuski rozmiękają, skutkiem czego powierzchnia się wygładza;
  • powłoka tłuszczowa pokrywająca skórę utrudnia parowanie, zwłaszcza jeśli maść nie zawiera składników płynnych i gdy skóra pokryta maścią zabezpieczona jest opatrunkiem; w tych warunkach ciepłota skóry wzrasta, skóra i naskórek stają się pulchniejsze, soczystsze;
  • maści zawierające składniki wodne lub parujące ochładzają powierzchnię skóry, jeśli nie została ona osłonięta opatrunkiem;
  • tłuszcze wchodzące w skład maści przenikają do naskórka i ułatwiają działanie leków na warstwy głębsze;
  • powłoka tłuszczowa, pokrywając skórę warstwą nieprzepuszczalną, sprzyja rozwojowi na skórze i w naskórku bakteryj i pasożytów.

Najważniejsze zaróbki, używane do przygotowania maści:

Wazelina, vaselinum, jest węglowodorem o spoistości masła; zaletą jej jest taniość, dobre znoszenie przez skórę, oraz jej trwałość; nie rozkłada się ona pod wpływem czasu, działania powietrza i wydzielin; duże znaczenie ma ta okoliczność, że większość leków nie wykazuje powinowactwa chemicznego do wazeliny, wskutek tego nie powstają połączenia nowe o działaniu nieznanym; cechą ujemną wazeliny jest brak higroskopijności, czemu można zapobiec przez dodanie do niej 3% cholesteryny.

Odróżniamy wazelinę żółtą i wazelinę białą oczyszczoną; pierwsza jest częściej używana do wyrobu maści, druga mniej nadaje się do tego celu przez to, że zawiera resztki kwasu siarkowego, użytego do oczyszczania wazeliny żółtej i drażniącego skórę. Wysokie gatunki wazeliny białej wady tej nie mają.

Wazelina jest oporna na działanie kwasów i ługu, nie ulega utlenieniu na powietrzu, toteż maści przygotowane na niej wyróżniają się trwałością. W wazelinie rozpuszczają się tłuszcze, jod, większość alkaloidów, fenol i jego pochodne, mentol. Wazelina prawie nie rozpuszcza się w tłuszczach skóry, toteż przenikanie jej w głąb jest słabe, wytwarza ona powłokę nieprzepuszczalną dla wydzielin skóry i dlatego nie powinna być stosowana na duże powierzchnie. Ogólnie powiedzieć można, że wazelina winna być użyta do wyrobu maści nie zawierających płynów wodnych; nie należy jej przepisywać w przypadkach, w których zależy na głębokim działaniu maści oraz w razie istnienia objawów wysiękowych, utrudnia ona bowiem bardzo znacznie parowanie powierzchni.


↓ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↓

promocja

↑ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↑


Euceryna, eucerinum, jest pochodną wazeliny, składa się z 95 części wazeliny lub ung. paraffini i z 5 części metacholesteryny, nadającej wazelinie higroskopijność; euceryna może związać potrójną w stosunku do swej objętości ilość wody; zmieszana z równą częścią wody znana jest pod nazwą eucerinum c. aqua i bywa w tej postaci przepisywana, jako maść chłodząca. Euceryna jest bardzo dobrą zaróbką do maści, nie rozkłada się i nie jełczeje, zmywa się stosunkowo łatwo i jest higroskopijną. Posiada ona zatem zalety wazeliny i jest pozbawiona jej wad; niestety jest ona kosztowna.

Smalec wieprzowy, axungium pora, adeps suillus, jest często używany dla wyrobu maści; topliwość dobrego smalcu waha się pomiędzy 36°—42°C, smalec powinien być świeży, co należy nadmienić przy wypisywaniu maści (adeps suillus recenter paratus); konsystencja jego jest mazista, mieszają się z nim łatwo inne tłuszcze, wazelina i ciała rozpuszczalne w wazelinie, dziegcie i fenole, w pewnej proporcji wchłania on wodę i rozczyny wodne, tworząc bardzo trwałą emulsję, co jest nieocenioną zaletą smalcu. Dużą jego wadą jest szybkie jełczenie, a zapobiec temu można przez dodanie 5.0 g nalewki będźwinowej (tra benzoes) na kilo tłuszczu oraz przez przechowywanie w miejscu zimnym. Smalec zjełczały ma woń niemiłą i może drażnić skórę. Maści sporządzone na smalcu zmywają się dosyć łatwo, działanie ich jest głębokie, dają się one rozsmarować cienko i równomiernie; znoszenie ich jest lepsze od maści sporządzanych na wazelinie.

Maści przygotowane na smalcu używane są w razie konieczności działania w głąb i wzmożenia wchłaniania leku; równie korzystne są one dla natłuszczania skóry.

Lanolina, lanolinum, jest tłuszczem pochodzenia zwierzęcego; lanolinę otrzymuje się przez specjalną przeróbkę tłuszczu, pokrywającego wełnę owczą. Lanolina rozpuszcza się w rozpuszczalnikach tłuszczów, zawiera dużą ilość cholesterolu (stąd jej higroskopijność), jest oporna na wpływy zewnętrzne, nie jełczeje, jest wybitnie higroskopijną, a z wodą daje zawiesiny bardzo trwałe; przenika ona dobrze w głąb naskórka. Lanolina ma konsystencję spoistą, wyróżnia się lepkością, zmywanie jej jest trudne. Ze względu na jej lepkość, lanolinę rzadko stosuje się w stanie czystym, a zazwyczaj w częściach równych z wazeliną. Na lanolinie przygotowuje się maści, zawierające składniki wodne, które się stosuje w razie konieczności działania maści głębiej, niż działają maści przygotowane na wazelinie. W razie dodania dużej ilości leku wodnego, należy wypisać lanolinę bezwodną (lanolinum anhydricum), która jest bardziej higroskopijną; lanolina zwykła zawiera około 25% wody.

Masło kakaowe, butyrum seu oleum cacao, jest tłuszczem pochodzenia roślinnego, zaletą tego tłuszczu jest łatwość zmywania, toteż używany bywa on często do wyrobu maści dla leczenia skóry owłosionej; masło kakaowe ma konsystencję twardą i dosyć szybko jełczeje.

Celem zmniejszenia spoistości zaróbek zbyt twardych, jak butyrum cacao, wosk, lanolina, dodaje się olej migdałowy, ol. amygdalarum dulc,. olej rącznikowy, ol. ricini lub oliwę zwykłą albo glicerynę, które odgrywają tu rolę zaróbki; dla powiększenia spoistości zaróbki używa się najczęściej wosku.

Najczęściej używane mieszaniny zaróbek. Wymienione powyżej zaróbki używane bywają do wyrobu maści same lub też w mieszaninie z innymi zaróbkami; najczęściej używane mieszaniny są następujące:

  • wazelina, lanolina, tłuszcz świński w częściach równych;
  • wazeliny 20.0 g, lanoliny 10.0 g;
  • lanolina, olej migdałowy w częściach równych;
  • masło kakaowe 10.o g olej migdałowy 20.0 g — ostatnia mieszanina przepisywana bywa szczególnie często w celu przygotowania maści do leczenia skóry głowy.

Technika opatrunków maściowych. Opatrunek maściowy zakładać można w sposób rozmaity. Jeśli skóra jest podrażniona lub wykazuje objawy stanu zapalnego, należy nasmarować maścią kawałek płótna wielokrotnie pranego lub gazę złożoną 6—8-krotnie; maść powinna wytwarzać równomierną warstwę grubości i mm. Płócienkiem takim pokrywa się chore miejsce, z wierzchu nakłada się warstwę waty lub papieru woskowego dla zapobieżenia zbyt szybkiemu wchłanianiu maści przez opatrunek, a całość przytwierdza się opaską.

Jeśli objawy zapalne są słabe, oraz w przewlekłych chorobach skóry, wetrzeć można w skórę niewielką ilość maści, a z wierzchu przypudrować pudrem obojętnym lub przyłożyć opatrunek.

W celu działania w głąb należy wetrzeć maść pędzlem lub szczoteczką, a z wierzchu przypudrować; ten sposób postępowania możliwy jest wyłącznie w schorzeniach, nie wykazujących cech zapalnych.

Zazwyczaj maść pozostaje na skórze przez 24 godziny, chyba że stosuje się leczenie próbne lub lekami silnie działającymi, wtedy trzymamy maść krócej.

Przy zmianie opatrunku maść należy zmyć oliwą, spirytusem salicylowym, benzyną, jeśli jest ona znoszona, lub ciepłym naparem rumianku. Maści nadają się lepiej do leczenia skóry nie owłosionej; skórę owłosioną trzeba przed założeniem opatrunku maściowego w miarę możności ostrzyc; jeśli okazuje się to niemożliwe, wybrać należy maści sporządzone na tłuszczach płynnych, łatwo dających się zmyć. Ogniska silnie sączące i ropiejące nie nadają się do leczenia maściami.

Przepisy na niektóre często stosowane maści. Umiejętność przepisywania maści polega na trafnym wyborze zaróbki i dodaniu leku właściwego dla danego chorego; wobec tego że liczba przepisów na maści jest niezliczona, bezcelowe byłoby ich przytaczanie, jak również zasadą fałszywą jest często spostrzegana u uczących się chęć pamięciowego opanowania przepisów swych starszych kolegów; taki przepis jest bowiem przepisem dla danego chorego, a uogólnienie jego na szereg przypadków prowadzić może do błędu leczniczego.

Prawidłowym sposobem postępowania jest poznanie wskazań do stosowania leków oraz dokładna znajomość ich cech farmakologicznych. Niektóre maści jednak tak się rozpowszechniły, że znalazły miejsce w farmakologii i mają nazwy umowne lub niekiedy od nazwisk autorów, którzy je podali. Skład niektórych z nich zostanie tu wymieniony;

Maści obojętne.
Ung. leniens, maść łagodząca:
Rp.: Cerae albae 7.0, Spermaceti 8.0, Ol. amygdalarum dulc.60.0, Aq. Rosarum 25.0.

Maść ta, a właściwie pomada, bywa używana niekiedy jako zaróbka do innych maści; zmywa się ona łatwo i dobrze nadaje się do stosowania na skórę owłosioną; jest ona dobrze znoszona nawet przez skórę podrażnioną; jednakże! jest ona stosunkowo kosztowna.

Ung. simplex: Cerae flavae 15.0,Adipis suillae ad 100.0.
Ung. molle: Lanolini, Vaselini fl. aa.
Ung. cereum: Cerae fl. 40.0, Ol. olivarum ad 100.0.
Ung. pomadinum: But. cacao 33.0, Ol. amygdalarum ad 100.0
Lanolinimentum diachylon: Emplasti lithargyri, Ol. olivarum aa 30.0, Lanolini ad 100.0.
Ung. glycerini: Amyli tritici, Glycerini aa 10.0, Aq. destill. ad 100.0.
Jest to zawiesina beztłuszczowa, a nie maść właściwa;dobra jest jako zaróbka w razie podrażnienia skóry.
Ung. diachylon Hebrae: Empl. litharg. simpl., Vaselini fl. lub Axungii porci aa; do maści tej często dodaje się 5—10% kwasu salicylowego lub 2% fenolu.
Ung. zinci Wilsoni: Zinci oxydati crudi 10.0, Adipis suilli benzoati ad 100.0
Ung. jodi: Jodi puri 5.0, Kalii jodati 25.0, Aq. destill. 20.0, Adipis suilli 200.0.
Ung. nigrum, seu Mikulicz: Argenti nitrici 1.0,. Balsami peruviani 10.0, Vaselini fl. ad 100.0.

Maści chłodzące, Ung. refrigerans. Maści te powinny być sporządzone na zaróbkach higroskopijnych i zawierać płyn wodny; im większą ilość wody zawierają, tym wybitniejsze jest ich działanie chłodzące. Przy użyciu maści chłodzącej skóra nie powinna być osłaniana opatrunkiem lub pudrowana, gdyż wtedy parowanie zostaje utrudnione i maść nie spełnia swego zadania. Maści te powinny być rozsmarowywane bardzo cienko; smarowanie można powtarzać, w miarę potrzeby, kilka razy dziennie.

Przepisów na te maści jest bardzo dużo.
Rp.: Adipis lanae 5.0, Vaselini c. cholestrino 10.0, Aq. rosarum lub Aq. destill. lub Aq. Plumbi 20.0 — 60.0.

Maść chłodząca ołowiowa Unny: Rp.: Liq. plumbi subacetici 10.0 Aq. destill. 40.0, Eucerini anhydr. 50.0

Maści hormonowe. W ostatnich czasach wprowadzono do lecznictwa szereg maści hormonowych. Wywierać mogą one działanie miejscowe i ogólne. Działanie ogólne zależy od właściwości zaróbki i jej zdolności do wchłaniania oraz od postaci, w jakiej użyto odpowiedniego hormonu. Dla wywarcia działania ogólnego powinien on rozpuszczać się w tłuszczu. Maści zawierające folikulinę mogą wywierać działanie ogólne, będźwinian estryny rozpuszcza się bowiem w tłuszczach; trudno myśleć jednak o możliwości zastąpienia wstrzykiwań lub doustnego podawania estryny przez doskórne jej wcieranie. Na zwierzętach wykazano, że 1500 jednostek estryny w 1 centymetrze maści wywołuje przekrwienie miejscowe, wywiera jednak słabe działanie ogólne. Podług Zondeka zaledwie 14% estryny z maści wchłania się przez skórę, natomiast rozpuszczona w eterze, wyskoku lub benzolu wchłania się w 100%.

Przy stosowaniu zewnętrznym hormonu kobiecego można przepisać go w wyskoku 60°, w jednej z maści chłodzących albo nawet w wazelinie, co jest jednak najmniej korzystne.

Wskazaniami do stosowania tych maści są choroby skóry, związane z niewydolnością jajników, a więc niektóre rumienie i pokrzywki, dermatitis dysmenorrhoica, niektóre odmiany trądzika, swędzenie i marskość sromu.

Przy dawkowaniu przepisywać należy taką ilość maści, by odpowiadała ona co najmniej 1000—5000 jednostkom.

Leczenie to nie może zastąpić podawania estryny w postaci wstrzykiwań lub doustnie.

Maści zawierające hormon męski. Zasada ich stosowania jest taka sama, jak maści zawierających estrynę. Hormon męski stosowany jest w postaci propionatu testosteronu w ilości 10 mig w jednym gramie maści. O działaniu ogólnym trudno mówić przy tym dawkowaniu. Miejscowo mają one wywierać działanie korzystne w swędzeniu odbytu.

Insulina. Wbrew poglądom dawniejszym przypuszcza się obecnie, że insulina podana w maści może być wchłaniana i może wywierać w ten sposób działanie ogólne. Niektóre kwasy, mianowicie masłowy, bursztynowy i cytrynowy ułatwiają jej wchłanianie, cholesteryną i kwas octowy utrudniają. Insulinę stosuje się jednak głównie w celu działania miejscowego na złe gojące się owrzodzenia.

Najczęściej stosowane są maści, zawierające 20—50 jednostek insuliny w gramie; wynik tego leczenia nie jest, zdaniem moim, szczególnie dodatni. Adrenalina dawniej często była dodawana do maści do wywołania skurczu naczyń w leczeniu trądzika różowatego; obecnie udowodniono, że adrenalina nie zostaje wchłaniana przez naskórek nie uszkodzony, toteż przepisywanie jej w maściach na skórę nie znajduje podstaw. Można ją natomiast przepisywać w maściach przeznaczonych do leczenia zmian na błonach śluzowych; działa ona anemizująco i przedłuża działanie właściwego leku. Przepisywać należy 0.5—1.0 ml rozczynu 1:1000 w 30 g w tej lub innej maści higroskopijnej.

Hormony skórne i tkankowe. Wyciągi z rozmaitych narządów, a w tej liczbie ze skóry, dodawane są do rozmaitych maści w celu ożywienia tkanek lub przyśpieszenia gojenia ran. Istnienie takich hormonów nie jest jeszcze udowodnione ponad wszelką wątpliwość, jednakże maści i kremy hormonowe spotykają się z dużym uznaniem publiczności. Maści takich dużo jest w handlu; w ocenie zaś ich wartości liczyć się należy z właściwościami chemicznymi hormonu. Jeśli jest on rozpuszczalny w tłuszczach lub w lipoidach, działanie takiej maści nie można wyłączyć; jeśli natomiast hormon rozpuszcza się w wodzie, to nie rozpuszcza się on w tłuszczach.

Wątpliwe jest działanie takiej maści na skórę.

Maści witaminowe. Maści te zyskały również duży rozgłos, zwłaszcza zaś wśród klienteli i właścicieli zakładów i salonów kosmetycznych. W medycynie klinicznej wywołały one natomiast zainteresowanie mniejsze. W ocenie tych maści rozpatrzyć należy zdolność witamin do rozpuszczania się w tłuszczach lub w płynach wodnych.

Witaminy B1, B2 (lactoflavina) oraz witamina C, rozpuszczalne w wodzie, mogą znaleźć zastosowanie w praktyce dermatologicznej. Jednak witamina C utlenia się szybko na powietrzu i traci swe własności. Wymienione witaminy wywierają działanie ogólne, miejscowe zaś nie jest udowodnione, także ten sposób ich podawania nie znajduje uzasadnienia.

Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach — A, D i H.

Witaminę A, najczęściej w postaci Voganu dodaje się w ilości 2% do maści obojętnych: cynkowej (Ung. molle) i do euceryny lub maści łagodzącej (Ung. leniens). W piśmiennictwie znajdujemy wzmianki o korzystnym jej działaniu w przypadkach złuszczającego zapalenia skóry (dermatitis exfoliativa generalisata Wilson—Brocq), w oparzeniach, w kiłowym zapaleniu rogówki, w odmrozinach, w schorzeniach łojotokowych, a nawet w leczeniu zmarszczek. Jest to tym bardziej zastanawiające, że witamina A łatwo rozkłada się pod wpływem działania światła, kwasów, a nawet tlenu powietrza.

Witamina D jest najczęstszym składnikiem popularnych witaminowych kremów piękności. Maści tych nie przepisuję, budzenie sceptycyzmu do nich uważam jednak za mało uzasadnione, tym bardziej że dobre kremy kosmetyczne zazwyczaj nie zawierają składników szkodliwych, a zabiegi higieniczne, stosowane jednocześnie, niewątpliwie korzystnie wpływają na stan skóry.

Witamina E znalazła, zwłaszcza w Ameryce, duże wzięcie wśród producentów kremów kosmetycznych; w piśmiennictwie znaleźć można wskazówki o korzystnym działaniu takiej maści w trądziku oraz w leczeniu owrzodzeń przewlekłych.

Witamina H. Tak zwana witamina przeciwłojotokowa lub skórna, dotąd nie znalazła większego zastosowania w lecznictwie dermatologicznym. Maści naświetlane promieniami pozafiołkowymi zawierać mają pewną ilość witamin, głównie witaminy D i A; najczęściej otrzymuje się je przez naświetlanie promieniami pozafiołkowymi smalcu świńskiego, lanoliny lub wazeliny z dodatkiem jednak cholesteryny. Maści te wywierać mają korzystne działanie na przebieg epitelizacji i ziarninowania. Chciałbym wierzyć, że jest tak istotnie.


↓ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↓

promocja

↑ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↑


Maści tranowe znalazły bardzo duże rozpowszechnienie w leczeniu niegojących się owrzodzeń, oparzeń i ran. Zawierają one witaminę A i D, możliwe jednak, że substancjami działającymi są tu nie witaminy, lecz tłuszcze nienasycone, zawarte w tranie. Istnieje dużo maści opatentowanych, zawierających tran. Zdaje się jednak, że korzystniej działają maści świeżo przygotowane, prawdopodobnie dzięki temu, że tran nie utlenił się i nie utracił swych zalet. Dotąd nie rozstrzygnięto, w jakiej zaróbce przepisywać należy tran; jedni zalecają lanolinę, inni wazelinę. Dobrym przepisem jest następujący:
Rp.: Balsami peruviani 2.0, Vaselini fl. opt.18.0, Ol. jecoris aselli 30.0, Adipis lanae anhydr. ad 100.0.

Maści te, korzystne w wymienionych powyżej okolicznościach, zbyt często stosowane są bez odpowiednich wskazań, jak np. w wyprysku, potnicy, w łuszczycy, w swędzeniu sromu itd.

Maści zawierające fermenty. Zastosowanie praktyczne znalazły wyłącznie maści pepsynowe (1% pepsyny w zaróbce higroskopijnej) i zawierające pankreatynę. Wskazaniami do stosowania ich są blizny przerosłe, grube strupy i złogi nekrotyczne w przypadkach oparzeń; toczeń gruźlicy przerosły, modzele i rogowacenia nadmierne leczono również tymi maściami. Działanie tych maści jest jednak słabe.

Maści radoczynne mało są używane z uwagi na pewne trudności techniczne, związane z ich otrzymywaniem i stosowaniem, mniemać należy jednak, że w przyszłości znajdą one większe wzięcie. Obecnie częściej stosowane są w kosmetyce niż w dermatologii lekarskiej. Poniżej omówione zostaną wyłącznie maści dermatologiczne. Co się tyczy maści kosmetycznych, to niewątpliwie pokaźna ich liczba zawiera zbyt mało składnika radoczynnego, by uzasadnione było zaliczenie ich do maści działających radoczynnie, a nie dzięki zaróbce.Maści radoczynne wydzielają promienie alfa i w ten sposób wywierają działanie lecznicze. Znane są dwa nieco odmienne typy maści radioczynnych: jedne zawierają element czynny, najczęściej rad lub radoczynne sole jodowouranowe, albo też tor; drugi rodzaj maści zawiera emanację radoczynną.

Maści zawierające element czynny mogą być wypisywane wyłącznie bezpośrednio z wytwórni; przed wojną najczęściej otrzymywaliśmy je z Allgemeine Radium Ges. w Berlinie; razem z maścią firma przysyłała charakterystykę maści, jej trwałości i przepis dawkowania.

Maści zawierające emanacje mogły być przygotowywane na miejscu w specjalnych aparatach, dostarczanych przez tę samą firmę (emanator uniwersalny podług Happela). Przyrząd ten zawierał preparat radowy, dający w określonym czasie pewną ilość emanacji; po zmieszaniu 10,000 jednostek elektrostatycznych emanacji z 10 ml maści otrzymywało się maść zawierającą 1.000 takich jednostek w jednym centymetrze sześciennym maści.

Najczęstsze dawkowanie jest następujące:

  • 100 jednostek na jeden centymetr kwadratowy błon śluzowych lub powierzchni ziarninującej;
  • 200 jednostek na centymetr powierzchni skóry;
  • 1000 jednostek na naczyniaki i małe nowotwory;
  • 50—100 jednostek na owrzodzenia po oparzeniach promieniami X.

Rodzaj zaróbki ma małe znaczenie przy przygotowywaniu tych maści, jednakże dla maści z emanacją odpowiedniejszy jest smalec wieprzowy, a nie wazelina.

Działanie promieni alfa jest, jak wiadomo, bardzo powierzchowne, toteż grube strupy i łuski powinny być usunięte przed nałożeniem maści; działanie jej jest skuteczniejsze w razie pokrycia maści ceratką lub grubym opatrunkiem. Dla uniknięcia niemiłych przebarwień, unikać należy pokrywania maścią skóry zdrowej sąsiadującej z wykwitem chorobowym.

F. Pasty

Ciastami lub pastami (ostatnia nazwa częściej bywa używana) nazywamy mieszaniny tłuszczów lub ciał tłuszczowatych z proszkiem obojętnym, ilość którego wynosić powinna 50% pasty. Dzięki dużej zawartości proszku, pasty wyróżniają się swą znaczną spoistością, a zdaniem niektórych autorów również i wyraźną porowatością. Wobec tego, że pasta nie jest niczym innym jak odmianą maści, od której różni się dużą zawartością proszku obojętnego, sposób przepisywania past nie różni się w zasadzie od przepisywania maści. Jako zaróbki do wyrobu past używane są wazelina, euceryna, lanolina, smalec wieprzowy, olej migdałowy i oliwkowy, maść borna i inne maści obojętne.

Proszki dodawane do tych zaróbek to tlenek cynku, krochmal, talk, glinka,węglan magnezu, węglan wapnia, krzemionka i inne.

Do past dodawać można rozmaite leki płynne i sproszkowane. Przy dodawaniu leków sproszkowanych trzeba odpowiednio zmniejszyć ilość proszku obojętnego, jeśli zaś lek jest płynny lub półpłynny, zmniejszamy ilość zaróbki.

Zależnie od spoistości użytego tłuszczu odróżniamy pasty twarde, miękkie i płynne; ostatnie przygotowane są na tłuszczach płynnych, takich jak olej lniany, migdałowy, sezamowy, oliwkowy; w razie potrzeby przepisania pasty bardzo spoistej, używa się jako zaróbki lanoliny; dla przyrządzenia past wysuszających zastąpić należy tlenek cynku lub łojek — krzemionką.

Pasty osłaniają skórę i chronią ją przed działaniem bodźców zewnętrznych, toteż niektórzy uważają pasty za rodzaj osłaniającego opatrunku dermatologicznego.

Pasty łagodzą stan zapalny i zmiękczają skórę. Nie wywierają one działania tak głębokiego jak maści.

Kwestia porowatości i zdolności absorbcyjnej past wciąż nie jest jeszcze rozstrzygnięta; zdaje mi się, że wbrew opinii klasycznej, zgodzić się należy z Veyrierem, który sądzi, że pasty tych właściwości nie posiadają; w związku z powyższym nie należy ich stosować na powierzchnie silnie sączące.

Wskazania do stosowania pasty. Pasty są na ogół lepiej znoszone od maści, toteż celowe bywa rozpoczęcie leczenia od past, potem zaś można zacząć przepisywać maści; pasty mają specjalne zastosowanie w leczeniu przewlekłych chorób skóry; niekiedy jednak skóra, wykazująca objawy ostrego stanu zapalnego, dobrze znosi pastę; przykładami są tu wyprzenia fałdów, ostre stany zapalne podudzi oraz otoczenie ran ropiejących.

Sposób stosowania past. Na ogniska małe, wykazujące objawy zapalne podostre, zwłaszcza na początku leczenia, nakłada się opatrunek w ten sposób, że płócienko, flanelę lub nawet gazę 6—8-krotnie złożoną pokrywa się szpadelkiem lub nożem warstwą pasty grubości 0.5—1.0 mm i w ten sposób nasmarowaną tkaninę przykłada się na skórę; ogniska duże, nie wykazujące objawów stanu zapalnego, należy smarować pastą bezpośrednio, bądź palcem, bądź trzonkiem łyżki lub szpatułką; skórę pokrytą pastą posypuje się z wierzchu pudrem obojętnym lub pokrywa się opatrunkiem.

Pasta zostaje na skórze 24 godziny, po czym pastę starą usuwa się oliwą lub benzyną, jeśli skóra dobrze ją znosi. Wzory past:
Wzorem pasty twardej jest pasta Lassara: Zinci oxydati, Amyli tritici, Lanoolini, Vaselini, fl. opt. aa.
Wzorem pasty płynnej jest: Zinci oxydati, Talci veneti aa 25.0, Ol. amygdalarum dulc. ad 100.0. Do tych past w zależności od wskazań dodawać można rozmaite leki, jak resorcynę, ichtiol, tumenol, tiol, dziegcie, siarkę, chrysarobinę itd.
Rp.: Zinci oxydati 6.0, Sulfuris ppti 4.0, Terrae siliceae 2.0, Axungi porci benz. 12.0. Pasta ta często stosowana w leczeniu trądzika i łojotoku.
Rp.: Ammonii sulfo-ichthyolici 2.5, Amyli tritici, Zinci oxydati aa 12.50, Vaselini fl. opt. Lanolini aa 11.25. Dla leczenia złuszczania łuszczycowatego.

G. Kremy - Cremores

Krem jest odmianą maści właściwej, od której różni się swym składem; sporządzony jest on z tłuszczu higroskopijnego i z wody lub z rozczynów wodnych rozmaitych leków, nie zawiera natomiast proszku obojętnego.

Działanie kremów. Kremy rozmiękczają naskórek, strupy i łuski, toteż używane są często w kosmetyce dla wygładzenia i wydelikacenia skóry. N a skórze tworzą one powłokę cienką, dobrze przylegającą do powierzchni. Wobec tego że dodatek barwników do nich usuwa zabarwienia, często stosuje się je w celach upiększenia. Prócz tego kremy uśmierzać mogą swędzenie, łagodzą stan zapalny i chronią skórę przed działaniem czynników zewnętrznych atmosfery. Są one miłe w użyciu i dobrze znoszone nawet przez skórę w stanie zapalnym. Kremem często stosowanym jest tzw. maść chłodząca — cold-creame i rozmaite jej odmiany.

W skład kremu wchodzić mogą: wazelina, lanolina, sapolan, smalec wieprzowy, wosk, gliceryna oraz tłuszcze roślinne płynne.

Na ogół kremy tłuste, odpowiednie dla skóry suchej, przygotowywane są na wazelinie lub na tłuszczach płynnych. Kremy suche, wskazane dla cery tłustej, przygotowane są na glicerynie. Kremy sporządzone na lanolinie, stearynie i sapolanie są obojętne i dobrze znoszone są przez obydwa rodzaje skóry, lepiej jednak przez tłuste.

Wzory kremów: Linimentum oleo-calcareum, krem dobrze znoszony nawet przez skórę w ostrym stanie zapalnym, często używany bywa do leczenia oparzeń i ma skład następujący:
Rp.: Aq. calcis, Ol. lini lub Ol. olivarum aa.

Dużym powodzeniem cieszący się wśród publiczności krem ogórkowy ma skład następujący:
Rp.: Succi cucumeris rec. expr. 12.0, Adipis suilli 10.0, Sebi vitulini 6.0, Aq. rosarum 0.20.

Krem chłodzący Unny: Adipis Lanae 10.0, Adipis benzoati 20.0, Aq. calcis lub Aq. rosarum 60.0.

Krem tłusty dla cery suchej: Aq. rosarum, Aq. calcis, Aq. laurocerasi aa 5.0,Lanolini 5.0,Vaselini 10.0.

Krem suchy dla skóry tłustej: Gummi tragacanthae puriss. pulv. 1.0, Trae benzoes., Trae quillayae aa 2.0,Glycerini opt. 10.0, Aq. rosarum 30.0.

Krem obojętny: Gelatini 0.15, Aq. rosarum 9.0,Glycerini 6.0,Acid. stearinici 1.50, Natrii caustici 0.20.

H. Lakiery – Firnisy – Firnisia

Nazwą lakierów lub firnisów obejmujemy przetwory przygotowane na zaróbkach szybko wysychających z wytwarzaniem cienkiej błonki.

Działanie lakierów. Lakiery wytwarzają błonkę, która zastępuje ubytki w naskórku i chroni w ten sposób warstwy głębiej położone; skutkiem kurczenia się tonizuje ona tkanki; działanie leków dodanych do lakierów sięga dosyć głęboko.

Odróżniamy lakiery nieprzepuszczalne dla wody i przepuszczalne dla wody i płynów wodnych.

Lakiery nieprzepuszczalne dla wody są to rozczyny bawełny strzelniczej, czyli nitrocelulozy, guttaperchy lub żywic w rozmaitych ciałach lotnych. Niektóre z tych lakierów, jak np. rozczyn guttaperchy w chloroformie, są nieprzepuszczalne nie tylko dla płynów wodnych, lecz również i dla pary wodnej; w związku z powyższym parowanie skóry pokrytej tym lakierem jest całkowicie zatrzymane. Inne lakiery, przedstawicielem których jest kolodion (rozczyn bawełny strzelniczej w eterze), będąc nieprzepuszczalnymi dla wody, nie zatrzymują parowania. Działanie leków dodanych do pierwszej kategorii lakierów jest głębsze i zbliża się do działania plastrów; działanie leków dodanych do drugiej jest bardziej powierzchowne.

Wzory: Chrysarobini 5.0, Traumaticini ad 100.0. Traumatycyną nazywamy rozczyn 10 części guttaperchy w 100 częściach chloroformu; używana bywa ona dla rozpuszczania żywic.

Roztwór bawełny strzelniczej w równych częściach eteru i wyskoku nosi nazwę kolodionu. Kolodion po wyschnięciu jest bardzo suchy, pęka i kruszy się, dla zapobieżenia czemu dodaje się 3—10% olejku rocznikowego (Ol. ricini), otrzymując tzw. collodium elasticum.

Do wymienionych lakierów dodawać można rozmaite leki, jak np. kwas salicylowy, pirogalusowy, ichtiol, tiol, dziegieć i in., najczęściej w ilości 10%.
Rp.: Hydrarg. bichlorati corros. 1.0, Collodii elastici 60.0. Kolodion do usuwania brodawek i rogowacenia nadmiernego.
Rp.: Add. salicyl., Acid. lactici aa 3.0, Collodii elast. 14.0. Kolodion do leczenia modzeli i brodawek.
Rp.: Ammonii sulfo-ichthyolici 10.0, Collodii elastici ad 100.0. Kolodion często stosowany do leczenia róży.
Rp.: Acid. tannici 5.0, Resorcini 2.5,Collodii elast. ad 50.0. Kolodion dla leczenia odmrożenia.

Lakiery przepuszczalne w wodzie i w płynach są jedną z dogodnych i dobrze znoszonych postaci leku; rzecz dziwna, że są one na ogół mało stosowane.

Oto najważniejsze rodzaje firnisów (lakierów) rozpuszczalnych w wodzie.
a) Vernix exsicans tragacanthae:
Rp.: Gummi Tragacanthae 5.0, Glycerini 2.0, Aq. dest. lub rosarum ad 100.0.

Wszystkie leki rozpuszczalne w wodzie i sproszkowane mogą być do tego lakieru dodawane.
b) Glycerolatum amyli (Glycerole d'amidon autorów francuskich)zawiera glicerynę i krochmal w takiej ilości, by całość miała spoistość śmietany; można do nich dodawać rozmaite leki, np.:
Rp.: Ol. cadini 10.0—20.0, Glycerolati amyli ad 100.0.
Rp.: Acid. tartarici, Acid. salicylici, Acid. carbolici liq. aa 0.70, Amyli 20.0, Glycerolati amyli ad 120.0.
c) Gelanthum Unnae;
Rp.: Gummi tragacanthae. Gelatini aa, miesza się w stanie rozgrzanym, po czym dodaje się mieszaninę równych części gliceryny i wody różanej, by osiągnąć konsystencję śmietany.
d) Bardzo dobrym, a być może najlepszym ze znanych firnisów jest tzw. maść kazeinowa —Ung. caseini o składzie następującym:
Rp.: Caseini 14.0, Kalii caustici 0,35, Natri caustici 0.08, Glycerini 7.0, Vaselini 21.0, Phenoli liq., Zinci oxydati aa. 0.50, Aq. destill. ad 100.0.

Dodawać do niej można rozmaite leki, z wyjątkiem kwasów, które strącają kazeinę. Oto niektóre przepisy na te lakiery:
Rp.: Ol. lithanthracis 10.0, Ung. caseini 100.0 Rp.: Resorcini 2.0,Zinci oxydati 10.0, Ung. caseini 100.0. Rp.: Sulfuris ppti 5.0, Zinci oxydati 10.0, Aq. destill.10.0, Ung. caseini 100.0.


↓ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↓

promocja

↑ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↑


K. Kleiny

Kleinami nazywamy leki, w skład których wchodzi żelatyna, dzięki czemu w ciepłocie pokojowej są one stałe, a po ogrzaniu stają się płynne.

Działania klein. Kleiny wywierają działanie osłaniające, skutkiem kurczenia się żelatyny uciskają one lekko tkanki, zwłaszcza zaś naczynia, często zmniejszają swędzenie i wywierają działanie przeciwzapalne. W skład klein nie wchodzą tłuszcze, toteż nie zmniejszają one parowania skóry i mogą być stosowane na przestrzenie większe, pozostając czas dłuższy na skórze; na ogniska pozbawione naskórka działają one keratoplastycznie.

Wskazania. Najczęściej kleiny przepisywane są do leczenia zapalnych stanów skóry, wyprysków i owrzodzeń na podudziach u osób z żylakami lub zastojem żylnym; dobre wyniki uzyskuje się nimi w leczeniu obrzęków przewlekłych, np. po odmrozinach.

Przeciwwskazaniami do stosowania kleiny są stany zapalne, którym towarzyszą silne sączenie oraz zakażenia ropne skóry.

Sposób stosowania klein jest następujący: kleinę rozpuszcza się przez zanurzenie słoika do wody gorącej; po uzyskaniu przez kleinę spoistości śmietany i dokładnym oczyszczeniu skóry, a nawet ogoleniu włosów, smaruje się chore miejsca pędzlem szczecinowym, uważając by warstwa kleiny była równomierna i niezbyt gruba. Można również nałożyć na skórę kawałek gazy, pończochę trykotową lub bandaż i tkaninę przepoić kleiną; po upływie 1 — 2 godz. kleina przysycha wytwarzając elastyczną, gładką powłokę.

Wzory kleiny:
Rp.: Zinci oxydati, Gelatini aa 15.0, Glycerini 25.0, Aq. destill. 45.0.

Kleina ta jest kleiną miękką, można do niej dodawać siarkę, przetwory rtęciowe sproszkowane, mentol lub chrysarobinę najczęściej w proporcji nie przewyższającej 10%.
Rp.: Gelatinae 5.0, Aq. destill. 70.0, Glycerini 20.0, Jodoformii 5.0.
Żelatyna jodoformowa Unny.
Rp.: Zinci oxydati 10.0, Gelatini, Glycerini, Aq. destill. aa. 30.0.

Jest to kleina twarda, do niej można dodawać oleje, dziegcie, kwas karbolowy, resorcynę. Tanina, żółty tlenek rtęci (hydrargyrum oxydatum flavum) i kwas pirogalusowy strącają żelatynę, toteż nie powinny być dodawane do klein żelatynowych.

L. Plastry - Emplastrum

Plastrami nazywamy ciała maziste, w skład których wchodzą mydła ołowiowe lub żywice, nadające im lepkość; poza tym zawierają one kalafonię, olejki, wosk, terpentynę. W razie dodania do nich składników leczniczych — otrzymujemy plastry lecznicze. W związku z powyższym odróżniamy przylepce — emplastra adhaesiva oraz plastry lecznicze — emplastra medicinalia.

Dla wygody lepka masa plastra rozsmarowywana bywa na płótnie lub ceratce i w tym stanie przykładana do skóry.

Działanie plastrów. Plastry pokrywają skórę powłoką nieprzepuszczalną, toteż nie należy stosować ich na obszerne powierzchnie skóry oraz w ostrych i podostrych stanach zapalnych. Wskazane są one natomiast w rogowaceniu nadmiernym i w leczeniu zmian ograniczonych o przebiegu przewlekłym. Działanie leków zawartych w plastrach sięga głęboko.

Sposób stosowania. Przed przyłożeniem plastra skórę należy dokładnie oczyścić spirytusem lub eterem; po ogrzaniu plastra lub po zmoczeniu eterem benzolem lub chloroformem, nalepia się go na skórę. Plaster pozostaje na chorym miejscu 24 godziny, a nawet dłużej; po usunięciu — resztki jego zmywa się benzyną.

Wzór plastra: Axungii porci, Ol. olivarum, Lithargyri aa 10.0, Aq. destill. 20.0.

Do plastra tego dodać można odpowiedni lek w pożądanej koncentracji.

M. Rozczyny - Solutiones

Rozczyny leków często stosowane są w lecznictwie dermatologicznym; przy tym najczęstsze są rozczyny wodne i wyskokowe. Wodne znajdują zastosowanie największe w postaci okładów; działanie leków w rozczynach wodnych jest powierzchowne.

Często używanymi rozczynami wodnymi są: 2—4% kwas borowy, 2% rozczyn ichtiolu, 3—5% rozczyn boraksu, 1 —4 % rozczyn kwasu garbnikowego, l0/00 sublimatu, 1—2 % tiolu, 1:1000 — 2% rozczyn azotanu srebrowego.

Leki nierozpuszczalne w wodzie oraz w razie potrzeby głębszego ich działania stosujemy w wyskoku, drażnią one jednak silniej od rozczynów wodnych. W rozczynie spirytusowym stosujemy szczególnie często 1—10% kwas salicylowy, dziegcie rozmaite w rozczynie 0,5—2% (rozczyny bardziej stężone zaliczać należy raczej do lakierów), rezorcynę 2—5%, kaptol 1—3% , tymol 0,5%, kwas pirogalusowy 1—10%, kamforę 1—5%. Z rozpuszczalników innych wymienić należy eter i aceton, stosunkowo rzadko jednak stosowane.

III. WYBÓR POSTACI LEKU

Jak wynika z powyższego, lek zastosowany być może w rozmaitej postaci, a więc najczęściej jako okład, puder, maść lub pasta. Wybór postaci najwłaściwszej nie zawsze jest łatwy, a nierzadko sposób najodpowiedniejszy zostaje ustalony po szeregu prób. Można w tym celu przepisać na rozmaite odcinki skóry ten sam lek w postaci maści, okładu, pasty, mieszanki itd., a po 24—48 godzinach wybrać postać najodpowiedniejszą dla chorego.

Przy ustalaniu sposobu stosowania leku należy uwzględnić zarówno indywidualne znoszenie przez skórę chorego rozmaitych zaróbek, jak i stopień zdolności leku do działania w głąb. N a ogół skóra wykazująca objawy stanu zapalnego gorzej znosi leczenie zewnętrzne niż skóra nie wykazująca wyraźnego stanu podrażnienia. Im silniejszy jest stan zapalny, tym gorzej znoszone jest leczenie zewnętrzne. Najmniej drażnią skórę w stanie zapalnym parowania i rozpylania, potem z kolei wymienić można okłady wilgotne, zimne i rozgrzewające, pudry obojętne i lecznicze, papki, kleiny, lakiery przepuszczalne dla wody i nie utrudniające parowania, pasty, maści, a wreszcie plastry.

Nie wymieniłem rozczynów rozmaitych leków w wyskoku, eterze, acetonie i chloroformie, znoszenie ich jest bowiem bardzo indywidualne.

Pod względem działania w głąb najenergiczniejsze są plastry, potem idą maści, okłady rozgrzewające, pasty, zawiesiny i pudry. Na ogół działanie leku jest tym głębsze, im wybitniej zmniejszone zostały parowanie i przewiew skóry. Jest to zrozumiałe, ponieważ pod wpływem zmniejszonego parowania naskórek staje się pulchny, przestrzenie międzykomórkowe naskórka są rozszerzone, skóra ulega przekrwieniu i łatwiej wchłania leki.

W leczeniu zewnętrznym uwzględnić należy również i osobniczy sposób reagowania skóry na zastosowany lek i wybraną postać; w szczególności pamiętać należy, że skóra osobników alergicznych często nie znosi maści. Chory przestaje znosić lek, początkowo dobrze znoszony. Zależy to od stopniowego rozwoju stanu uczulenia nieswoistego, dotyczącego również i przepisanego leku. Wymaga to częstej zmiany sposobu leczenia i leków.

Na ogół leczenie powinno być tym łagodniejsze i ostrożniejsze, im wrażliwsza jest skóra chorego i silniejszy stan zapalny. Dla tego też w ostrych stanach zapalnych leczenie rozpocząć należy od parowań lub okładów zimnych i stopniowo przejść do leków o działaniu energiczniejszym.


Powrót do spisu treści tomu 1

Wersja internetowa podręcznika pt. "Choroby skóry. Podręcznik dla lekarzy i studentów" (Warszawa 1948) została udostępniona wszystkim zainteresowanym na Portalu Dermatologicznym 'dermatozy.pl' dla uczczenia 70. rocznicy śmierci prof. Mariana Grzybowskiego (ur. 15 czerwca 1895 w Czardżou, zm. 11 grudnia 1949 w Warszawie).

Śledź nas na Facebooku:

facebook

Kontakt:

Kontakt

polecamy

Uwaga: Możesz korzystać z tego serwisu jedynie pod warunkiem przyjęcia następujących zasad korzystania: Treści zawarte na tej stronie są skierowane do lekarzy i nie stanowią poradnika dla pacjentów, mogą przedstawiać m.in. poglądy historyczne i niezgodne z aktualnym stanem wiedzy. Autorzy tekstów opublikowanych na tym portalu wykluczają odpowiedzialność za szkody wynikające z ewentualnego zastosowania przedstawionych informacji. Każda informacja medyczna powinna być weryfikowana w innych, aktualnych źródłach fachowych przez lekarza posiadającego wiedzę pozwalającą na ocenę treści fachowych. Ten serwis nie zastępuje porady lekarskiej, jeżeli podejrzewasz u siebie chorobę skóry, zwróć się niezwłocznie do specjalisty dermatologa! Wszelkie prawa zastrzeżone. Właściciel praw autorskich do niniejszego dzieła udziela zgody na nieodpłatne korzystanie z niego wyłącznie w celach niekomercyjnych. Wszelkie inne zastosowania wymagają pisemnej zgody właściciela praw autorskich. Kopiowanie zabronione!
© Radosław Śpiewak All rights reserved. Document created: 11 December 2019, updated: 12 December 2019.