spis treści serwisu strona startowa

Ustawienia:

Oglądasz wersję MOBILE (duże litery)

Wybierz wersję desktop (małe litery)


UWAGA!
Ta strona zawiera fragment historycznego podręcznika dermatologii i nie przedstawia aktualnego stanu wiedzy.
Jeżeli podejrzewasz u siebie chorobę skóry, zwróć się niezwłocznie do specjalisty dermatologa!

Choroby skóry. Podręcznik dla lekarzy i studentów. Tom 1.

Prof. Marian Grzybowski, Kierownik Kliniki Dermatologicznej Uniwersytetu Warszawskiego

Lekarski Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1948

METODYKA POSTĘPOWANIA LECZNICZEGO W DERMATOLOGII

I. POSTĘPOWANIE OCZYSZCZAJĄCE

Przed przystąpieniem do właściwego leczenia dermatologicznego, zazwyczaj należy oczyścić skórę z brudu, strupów, łusek i wydzielin. Niekiedy wystarcza kąpiel i zwykłe zmywanie skóry wodą i mydłem. W schorzeniach, w których powstają grube strupy i łuski, w szczególności na skórze owłosionej (impetigo, ecthymata, parakeratosis psoriasiformis, favus) zabieg ten nie wystarcza. W tych razach wybrać należy jeden z następujących sposobów postępowania.

Jeśli tylko jest to możliwe, włosy na głowie, pod pachami lub w innych okolicach należy krótko ostrzyc nożyczkami, po czym zakłada się opatrunek z oliwy salicylowej:
Rp.: Acidi salicylici 2.0—5.0, Ol. olivarum ad 100.0 lub jednej z maści wymienionych poniżej: Rp.: Acidi salicyl. 5.0—10.0, Ol. olivarum, Ol. ricini aa ad 100.0 oliwa ta dobra jest do usuwania strupów i łusek na głowie.
Rp. : Acidi salicyl. 5.0, Vaselini ad 100.0;
Rp.: Acidi borici 5.0, Ung. lenientis ad 100.0.

Jedną z tych maści lub mazideł zwilża się obficie flanelę białą lub gazę złożoną 6—8-krotnie i przykrywa się nią chorą okolicę, z wierzchu nakłada się warstwę ceratki, a całość przytwierdza się opaską. Po upływie 6—24 godzin skórę obmywa się wodą z mydłem i nakłada się opatrunek leczniczy.

Oczyszczanie skóry twarzy jest najwygodniejsze za pomocą parówki 10—15-minutowej, zastosowanej 3—4 razy w ciągu dnia; w przerwie między parowaniami skórę twarzy należy pokryć wyżej wskazaną oliwą lub maścią.

Do oczyszczenia skóry z objawami ostrego stanu zapalnego użyć można okładów wodnych z roztworu fizjologicznego soli kuchennej, 4% rozczynu kwasu borowego, z 4% rozczynu sody oczyszczonej, z 2% rozczynu rezorcyny lub z 3 % rozczynu wody utlenionej. Okład przykłada się na 4—6 godzin,po czym skórę należy umyć wodą z mydłem.

Grube, nieliczne strupy na tułowiu i na kończynach najlepiej nasmarować na noc maścią łagodzącą, Ung. leniens, lub maścią z 3% zawartością tlenku rtęciowego żółtego (Ung. hydrarg. oxydati flavi 3%). U osobników alergicznych, w obliczu schorzeń tej przyrody oraz w razie bardzo ostrego stanu zapalnego lepiej powstrzymać się od maści rtęciowych.

Do rozmiękczenia strupów i łusek wygodne są również maści następujące:
Ung. diachylen carbolisatum: Phenoli liq. 2.0, Ung. diachylen ad 100.0.
Ung. plumbosalicylicum: Acidi salicyl. 5.0—10.0, Ol. Ricini 20.0, Empl. Lythargyri 50.0, Adipis suilli ad 100.0, a jeśli chodzi o głowę Ung. pomadium.

W razie obecności pęcherzy należy przeciąć je u podstawy, nie zrywając jednak pokrywy; pęcherze zropiałe powinny być przecinane szerzej, a zawartość ich dokładnie opróżniona.

Do usunięcia nadmiernego rogowacenia wszystkie środki powyższe nie wystarczają i należy przyłożyć plaster lub kolodion 10%, albo pędzlować nawarstwienia hiperkeratotyczne rozczynem ługu.
Rp.: Liq. kalii caustici 10.0—20.0, Aq. destill. ad 100.0.

II. POSTĘPOWANIE PRZECIWZAPALNE

Jeśli przyczyna wywołująca stan zapalny jest znana, leczenie może być przyczynowe, toteż w tych wypadkach trudno mówić o leczeniu przeciwzapalnym. Ma ono doniosłość największą w chorobach o etiologii niewyjaśnionej, jest jednak wtedy objawowe. W zależności od rozległości i nasilenia stan zapalny skóry może wykazywać cechy rozmaite, stopniowo potęgujące się: zaróżowienie, zaczerwienienie, obrzęk, obecność pęcherzyków i pęcherzy, sączenie, a nawet powstawanie ubytków głębszych. Towarzyszy temu uczucie napięcia powłok, pieczenia, swędzenia i bólu.

W stanach zapalnych początkowych, niezbyt nasilonych, nie dochodzących do sączenia, a polegających na obrzęku i zaczerwienieniu skóry, wystarcza stosowanie pudrów lub papek; wybierać należy pudry dobrze przylegające, z domieszką tlenku cynkowego lub węglanu magnezowego.
Rp.: Talci veneti, Zinci oxydati, Calcii carbonici, Magnesiae carbonicae aa.

W razie konieczności pokrycia pudrem przestrzeni rozległych u osobników nie pozostających w łóżku, przepisać należy puder tłusty; wysusza on mniej skórę, przylega dobrze i nie drażni. Szczególnie często stosuję puder tłusty w erytrodermiach rozmaitego pochodzenia. Papki znajdują takie samo zastosowanie jak pudry, jednakże powierzchnie sączące mogą ulec podrażnieniu przy stosowaniu papek. W rumieniach po naświetlaniach słonecznych, w rumieniach zakaźnych i w erytrodermiach z zatrucia (erytrodermia arsenowa), przebiegających z silnym obrzękiem i ostrym stanem zapalnym, papki wytwarzające powłokę dosyć grubą, a utrudniające przewiew skóry, są zazwyczaj źle znoszone.

W silnych stanach zapalnych wyniki dobre daje stosowanie termoforów lub okładów zimnych. Wywołują one skurcz naczyń, osłabiają objawy podmiotowe i sprawiają dużą ulgę. W stanach zapalnych przewlekających się lub bardzo rozległych leczenie zimnem jest niemożliwe.

W stanach zapalnych z towarzyszącym sączeniem stosuje się następujące sposoby leczenia.


↓ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↓

promocja

↑ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↑


Okłady rozgrzewające (pod ceratką lub pod papierem woskowym) z jednego z płynów wymienionych w rozdziale III. Okłady takie usuwają zazwyczaj szybko stan zapalny skóry; pod ich wpływem skóra blednie, naczynia zwężają się, obrzęk i sączenie zmniejszają się, a samopoczucie chorych staje się lepsze. Nadmieniam, że okłady nie zawsze bywają dobrze znoszone przez skórę w okresie ostrego stanu zapalnego; niekiedy zapalenie nawet się zwiększa; szczególnie często ma to miejsce wówczas, gdy przyczyną stanu zapalnego jest zakażenie skóry, w tych bowiem wypadkach ciepło i wilgoć sprzyjać mogą rozwojowi bakterii i grzybów chorobotwórczych. Najlepszym miernikiem znoszenia i skuteczności tego leczenia jest samopoczucie chorego. Jeśli pod wpływem okładów chory odczuwa ulgę — działanie opatrunku wilgotnego jest korzystne. Jeśli natomiast występuje pieczenie i swędzenie okolic chorych, wzrost obrzęku i sączenia — okład wywiera działanie drażniące bądź z powodu wadliwego sposobu wykonania opatrunku, bądź skutkiem niewłaściwości tego sposobu leczenia.

Niekiedy po okresie dobrego znoszenia opatrunku wilgotnego stopniowo lub nagle następuje pogorszenie stanu zapalnego — najczęściej wskutek rozwoju stanu uczulenia na stosowany lek. W tym razie płyn przepisany do okładów powinien być zmieniony na inny.

Kąpiele ściągające uśmierzać mogą ostre stany zapalne; wygodne są one w leczeniu ostrych pęcherzowych stanów zapalnych kończyn, takich na przykład, jak potnica pęcherzowa, dyshidrosis bullosa. Najczęściej stosuje się przy tym kąpiele w rumianku lub w nadmanganianie potasowym 1:5000.

W bardzo ostrych pęcherzowych stanach zapalnych, np. w oparzeniach, dobrze znoszone są mazida (linimenta), przedstawicielem których jest woda wapienna i olej lniany w częściach równych.

Na ogniska zapalne, niezbyt rozległe i o stanie zapalnym słabo nasilonym, można zalecić stosowanie tłuszczów lub maści higroskopijnych, a więc smalcu wieprzowego, maści zmiękczającej lub też maści chłodzących, działających tutaj bardzo skutecznie.
Rp.: Aq. calcis, Glycerini aa 6.0, Vaselini 8.0, Lanolini 15.0.
Rp.: Zinci oxydati 3.0, Lanolini, Aq. calcis aa 5.0, Vaselini 20.0.

Leczenie ostrych i podostrych stanów zapalnych skóry jest jednym z najtrudniejszych zadań, zwłaszcza jeśli chodzi o schorzenia przewlekające się ulegające nawrotom. Kierować się należy tu wskazówkami następującymi:

  • uwzględnić trzeba fizjologiczną pobudliwość skóry; jest ona większa u młodocianych, u kobiet, u blondynów i u rudych; skóra okolic cienkich, zgięć nad stawami i pocąca się silniej jest bardziej wrażliwa;
  • należy zwrócić uwagę na wrażliwość osobniczą; jednostki ze skazą alergiczną, uczuleńcy i pochodzący z takich rodzin, gorzej znoszą leki, zwłaszcza przetwory rtęciowe, siarkę i tłuszcze niehigroskopijne;
  • leczenie rozpocząć należy od słabych stężeń leków i powoli powiększać je; korzystnie jest początkowo stosować lek na małym odcinku skóry i stopniowo rozszerzać okolicę pokrywaną przez niego;
  • im silniejszy jest stan zapalny, tym delikatniejszy lek należy przepisać; aczkolwiek ułożenie skali leków o działaniu coraz silniejszym jest niemożliwe, pewne zgrupowanie ich jest celowe.

Najłagodniej działają proszki obojętne — talk, tlenek cynkowy i mączki; po nich przychodzą pudry lekko odkażające i ściągające, kwas borowy,azotan bizmutu, dermatol; z kolei idą tanina i słabe rozczyny wodne rezorcyny, octanu glinowego, octanu ołowiowego lub kwasu borowego.

Do grupy następnej zaliczyć można tiol i jego pochodne, tumenol i tigenol. Dalej idą dziegcie, kwasy mocne, jak pirogalusowy, potem siarka, przetwory rtęciowe, antrarobina, chryzarobina i cignolina.

W leczeniu stanów zapalnych ostrych i podostrych poprawa stanu zdrowia powinna być szybka; jeśli zaś nie następuje, to sądzić należy, że ustalony sposób leczenia nie jest trafny. Odwrotnie — jeśli stan zapalny ulega osłabieniu, nie należy spieszyć ze zmianą sposobu postępowania, lecz stosować przepisane leczenie, aż do uleczenia lub wyraźnego wyczerpania jego działania.

W przewlekłych stanach zapalnych, kiedy naskórek i skóra są zgrubiałe i nacieczone, znoszenie leków zazwyczaj jest dobre. Zasada postępowania polega na wywołaniu obostrzenia stanu zapalnego, co sprzyja wchłanianiu nacieków, złuszczaniu naskórka i poprawia stan ukrwienia chorych ognisk. W tym celu stosuje się środki silnie działające, z których na pierwszym miejscu wymienić można przetwory dziegciowe, siarkę, chryzarobinę i rezorcynę. Najczęściej przepisuje się je w pastach, maściach, mydłach i plastrach. Niekiedy przepisuje się pędzlowania silnie stężonymi rozczynami tych leków w spirytusie, acetonie lub traumatycynie, a więc w zaróbkach ułatwiających działanie leków w głąb.

III. POSTĘPOWANIE PRZECIWBAKTERYJNE

Leczenie skóry zakażonej drobnoustrojami jest bardzo trudne z uwagi na trudność odkażenia powierzchni, na której znajdują się liczne gruczoły, mieszki włosowe, fałdy i uchyłki, do których z wielką trudnością przenikają środki odkażające. W związku z tym skuteczniejsze są rozczyny leków w spirytusie i eterze, wykazując większe działanie w głąb, mniej wartościowe są rozczyny wodne, maści i pasty; działanie odkażające pudrów jest bardzo słabe.

Skórę, nie wykazującą objawów zapalnych lub bardzo słabe, odkaża się w sposób stosowany w chirurgii, a więc obcierając ją mieszaniną wyskoku i eteru w częściach równych lub nalewką jodową rozcieńczoną dziesięciokrotnie wyskokiem. Rozczyny wodne karbolu, sublimatu, cyjanku rtęci lub formolu, dawniej szeroko stosowane, wyszły obecnie już całkowicie z użycia ze względu na ich słabe działanie odkażające, nade wszystko zaś ze względu na częste podrażnienie skóry, wywoływane przez te związki.

Odkażenie skóry w stanie zapalnym w pierwszym etapie leczenia polega na stosowaniu środków przeciwzapalnych w postaci okładów lub rozpylań, a następnie na leczeniu maściami odkażającymi. Prócz płynów wymienionych do leczenia stanów zapalnych, stosuje się szczególnie często płyn Aliboura.
Rp.: Cupr. sulfur. 2.0, Zinci sulfur. 7.0, Spir. camphor. 3.0, Aq. destill. ad 300.0.

Przed użyciem należy rozcieńczyć płyn ten 1:4 części wody dla dorosłych i 1:10 wody dla dzieci; okłady, a co lepiej obmywania tym płynem wywierają wpływ nader korzystny na sączące stany zapalne skóry, wywołane przez paciorkowce.


↓ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↓

promocja

↑ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↑


Do odkażania zmian ropnych i zgorzelinowych używa się często wody utlenionej, rozczynu nadmanganianu potasowego lub płynu Dakina.
Rp.: Natrii carbonici 14.0, Calcii chlorati 20.0, Acidi borici 4.0, Aq. destill. ad 1000.0.

Na ogół w leczeniu zakażeń paciorkowcowych korzystniej działają rozczyny leków alkalicznych, w zakażeniach gronkowcowych — kwaśne. Rivanol, tak często używany w chirurgii, mniejsze znajduje zastosowanie w dermatologii.

Po zakończeniu leczenia okładami lub u osobników nie znoszących tego leczenia, przystąpić należy do stosowania maści odkażających. W leczeniu zakażeń paciorkowcowych najbardziej przydatne są:
Rp.: Cupr. sulfur. 0.03, Zinci sulfur. 0.06, Zinci oxydati 5.0, Aq. calcis, Lanolini aa 10.0; krem z wody Aliboura;
Rp.: Hydrarg. oxydat flavi 2.0, Resorcini, Acid. salicyl, aa 0.40, Acidi borici 1.0, Vaselini, Lanolini aa 20.0, Ung. contra impetigo.

W leczeniu zakażeń gronkowcowych, w szczególności mieszków włosowych dobre wyniki daje pasta następująca:
Rp.: Ammonii sulfoichth. 1.0, Acid. salicyl. 1.5, Amyli tritici, Zinci oxydati aa 7.0, Vaselini fl. 14.0, Hydrarg. oleinici 5% 28.0, lub maści następujące:
Rp.: Cinnabaris 1.0, Pastae zinci sulfuratae ad 100.0.
Rp.: Hydrarg. sulfur. rubr. 0.20, Sulfur. ppti 2.0—4.0,Ung. lenientis Ung. cerei aa ad 20.0.

Leczenie zakażeń skóry maściami lub pastami daje dużą korzyść przy kojarzeniu tego leczenia z okładami w ten sposób, że na noc przykłada się okład, na dzień zaś — maść odkażającą, zawsze w warstwie bardzo cienkiej.

W zakażeniach ropnych, często powstających na podudziach u osobników z żylakami i przybierających cechy zapalenia rumieniowato złuszczającego (pyodermia erythemato — squamosa) dobrze działa maść ichtiolowo-pirogalusowa:
Rp.: Acidi pyrogallici, Ichthyoli aa 5.0—10.0, Ung. zinci benzoati ad 100.0, lub
Rp.: Ichthyoli 5.0, Ol. Lithanthracis 10.0, Ung. zinci benzoati ad 100.0.

Znacznie mniejsze zastosowanie zyskały pędzlowania płynami odkażającymi: 2—5% rozczynem azotanu srebrowego i barwnikami anilinowymi 1 —2 % rozczynem błękitu metylenowego, 2% rozczynem fioletu gencjany.

Na zakończenie omówić wypada środki biologiczne, stosowane miejscowo na skórę zakażoną, a więc szczepionki, przesącze bakteryjne, antivirus i bakteriofagi. Wszystkie te leki, budzące duże zainteresowanie teoretyczne, na razie są wciąż w okresie badawczym, wyniki zaś dotychczasowe, uzasadniające wprawdzie pewne nadzieje, nie mogą być zestawione syntetycznie, są bowiem sprzeczne.

IV. POSTĘPOWANIE PRZECIWPASOŻYTNICZE

Postępowaniem przeciwpasożytniczym nazywam leczenie polegające na zwalczaniu pasożytów zwierzęcych i roślinnych, takich jak grzyby. Ma ono na celu zniszczenie pasożyta przez zabicie lub usunięcie razem z włosami, . strupami i łuskami.

Postępowanie wobec pasożytów roślinnych, grzybów i drożdży chorobotwórczych, polega na stosowaniu środków odkażających, mających na celu zabicie pasożytów; jeśli znajdują się one wyłącznie w naskórku zrogowaciałym, stosuje się często środki złuszczające.

Najczęściej w użyciu są leki następujące:
Rp.: Trae jodi 10.0, Spir. vini 90% ad 100.0.
Rp.: Trae jodi 10.0, Aeth. sulfur., Spir. vini 90% aa ad 100.0.

Nalewka Arninga, korzystna w leczeniu wyprzania pasożytniczego ma skład następujący:
Rp.: Antrarobini 2.0,Tumenoli-ammonii 8.0, Aetheris sulfur. 20.0, Trae benzoes 30.0.

Z maści często w użyciu! bywa maść Whitfielda:
Rp.: Acidi salicyl, 1.0—2.0, Acidi benzoici 2.0—4.0, Axungii porci, Lanolini, Vaselini fl. aa10.0.

Można w tych wypadkach stosować również:
rozczyn Vlemingkxa, czyli Liq. kalii sulfurati, w stanie czystym lub w papce 10—20%;
betanaftol w ilości 3—10% w spirytusie lub 5—10% w maści;
spirytus mydlany, spiritus saponato-kalinus;
dziegieć w postaci nalewki, Tra rusci;
kwas pirogalusowy w ilości 10% w spirytusie lub maści;
cignolinę 1 — 3 % w traumatycynie lub 0.25—1% maści.

Najwygodniejszą postacią stosowania tych środków są rozczyny spirytusowe, nie wymagające zakładania opatrunków i bandażowania, oszczędzające bieliznę i proste w zastosowaniu technicznym. Jeśli prócz naskórka zakażeniu uległy również włosy lub paznokcie, leczenie powierzchownie działającymi środkami odkażającymi i złuszczającymi nie wystarcza i koniecznie trzeba usunąć włosy lub paznokcie.

Postępowanie wobec pasożytów zwierzęcych ma na celu zabicie oraz usunięcie ich jajeczek i gnid. Częste w użyciu są środki następujące: Płyn przeciwko wszawicy skóry głowy:
Rp.: Hydrarg. bichlorati 0.75, Aceti sabadillae 300.0.

Maść przeciwko wszawicy łonowej:
Rp.: Xyloli gtt. XX, Axung. porci 20.0.

Maść Wilkinsona często używana w świerzbie ma skład następujący:
Rp.: Cretae albae praecipit. 10.0 Sulfuris sublimati, Ol. rusci aa 15.0, Saponis kalini, Adipis suilli aa 30.0.

Płyn do leczenia świerzbu: Rp.: Benzyli benzoici, Spir. vini 90°, Saponis viridis aa.

Płyn do usuwania gnid: Rp.: Hydrarg. bichlor. corros. 1.0, Acidi acet. diluti, Spir. camphor. aa 50.0, Aq. dest. 200.0.


↓ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↓

promocja

↑ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↑


V. POSTĘPOWANIE ZNIECZULAJĄCE I ZMNIEJSZAJĄCE SWĘDZENIE

W rozdziale tym omówione zostaną wyłącznie metody farmaceutyczne, mające na celu zmniejszenie bólu lub swędzenia; bez omówienia pozostaną natomiast chirurgiczne sposoby znieczulania, leczenie wewnętrzne i fizykalne, mające na celu zmniejszenie lub usunięcie bólu i swędzenia.

Dla zmniejszenia bolesności owrzodzenia lub innego wykwitu pozbawionego naskórka stosowane być mogą:
Rp.: Novocaini 1.0, Vaselini, Lanolini aa 10.0.
Rp.: Novocaini 2.0, Phenoli liq. 0.75, Aq. destill. 100.0. Środki powyższe nie powinny być stosowane na powierzchnie obszerne. Złagodzenie swędzenia środkami zewnętrznymi jest bardzo trudne.

Przy stosowaniu tego leczenia pamiętać należy, że środek skuteczny u jednego chorego — u innego w tym samym schorzeniu nierzadko zawodzi; prócz tego bardzo często skuteczność leczenia nawet u tego samego chorego stopniowo się zmniejsza.

Leki stosowane w celu zmniejszenia swędzenia są bardzo liczne, nie wszystkie mają wartość jednakową, niektóre zaś często zawodzą. Spośród leków częściej stosowanych wymienię gwajakol, mentol, kwas salicylowy, anestezynę, fenol, kwas mlekowy, kwas octowy, wodnik chloralu, azotan srebrowy, ichtiol, rezorcynę.

Spośród kombinacji lekowych przytoczę następujące:
Rp.: Novocaini, Chlorali hydrati, Resorcini aa 1.0, Glycerini 5.0, Spir. vini 20.0, Aq. laurocerasi ad 100.0.
Rp.: Resorcini 2.50, Chlorali hydrati, Lanolini aa 5.0,Vaselini 10.0, Aq. calcis, Aq. amygdalar, amarar.aa. 20.0.
Rp.: Mentholi, Phenoli aa 0.75, Zinci oxydati, Amyl. pulv. aa25.0, Vaselini 50.0.
Rp.: Resorcini 1.0, Mentholi 2.0, Lanolini, Vaselini fl. aa.50.0.

Bardzo wygodny i często skuteczny, niestety kosztowny jest lakier kazeinowy:
Rp.: Ol. Cadini (lub Lianthrali) 10.0, Saponis viridis 1.0—2.0, Aq. destill 17.5, Ung. Caseini ad 100.0, oraz
Rp.: Camphorae tritae, Chlorali hydrati, Resorcini, Ichthyoli aa 2.0, Vaselini 5.0, Gelanthi 45.0.

Korzystnie działać mogą również kleiny z dodatkiem kwasu salicylowego, karbolu, rezorcyny lub ichtiolu.

Mentol, tak często stosowany, wywiera działanie szybko przemijające.
Rp.: Mentholi 1.0, Glycerini opt.5.0, Spir. vini 60O ad 100.0
Rp.: Mentholi 0.50, Amyli oryzae, Zinci oxydati aa 25.0.
Rp.: Phenoli 0.50, Mentholi 1.0, Acidi salicyl. 2.0, Eucerini ad 50.0. Rp.: Hydrarg. bichlor. corr. 0.10, Phenoli liq .1.o—2.0,Ung. Zinci benz. Ad 50.0.

VI. POSTĘPOWANIE ZŁUSZCZAJĄCE I KERATOLITYCZNE

Usunięcie naskórka rogowaciejącego nadmiernie lub nieprawidłowo może być celem lub etapem w leczeniu wielu schorzeń polegających na rogowaceniu wadliwym. Poza tym środki rozpuszczające i rozpulchniające naskórek stosowane są również w leczeniu schorzeń, w których zależy na działaniu na warstwy głębsze; środki te prowadzą bowiem do obnażenia głębszych warstw naskórka.

Leczenie złuszczające i keratolityczne stosowane bywa we wszystkich schorzeniach, w których naskórek tworzy warstwy rogowaciejące nadmiernie bądź prawidłowo, bądź wadliwie, wymienić tu należy łuszczycę, złuszczanie łuszczycowate(parakeratosis psoriasiformis), zmiany wypryskowate ze zgrubieniem naskórka (eczema callosum), gruźlicę brodawkującą, brodawki zwykłe, liszaj rogowy, toczeń rumieniowaty, rybią łuskę, erytrodermie złuszczające.

Sposoby zmiękczenia i złoszczenia naskórka są bardzo liczne, najprostszym wśród nich są kąpiele, ciepłe, mydlane lub alkaliczne; wyraźne działanie zmiękczające wywierają również kąpiele siarczane i dziegciowe.

Niekiedy zwykłe natłuszczanie i zmywanie wystarcza do usunięcia łusek, znajdujących się w nadmiarze; takie postępowanie jednak z większą słusznością zaliczyć należy do oczyszczającego.

Najczęściej w celach złuszczania naskórka stosujemy kwas salicylowy, który w stężeniach małymi —2 % zmniejsza swędzenie, w stężeniach przewyższających 5% wywiera wyraźne działanie złuszczające; może on być stosowany w rozmaitych postaciach, a więc w maściach, płynach, plastrach, pastach itd. Rezorcyna w słabych stężeniach działa keratolitycznie, w stężeniach dużych 5—50% wywiera działanie złuszczające bardzo wybitne.

Do środków złuszczających zaliczyć należy również betanaftol, nieco rzadziej obecnie stosowany, niż dawniej.

Mechanizm działania środków złuszczających polega na ich zdolności wywoływania szybko przemijającego stanu zapalnego, w następstwie którego naskórek uszkodzony złuszcza się. Przy stosowaniu tego leczenia nie należy doprowadzać do zbyt ostrych objawów zapalnych; dlatego też przerywa się stosowanie środków złuszczających z chwilą wystąpienia zaczerwienienia i obrzęku. Oto kilka przepisów na środki keratolityczne i złuszczające:
Kolodion salicylowy Dariera do leczenia brodawek: Rp.: Hydrarg. bichlorati 0.25, Acid. salicyl. 2.0, Aeth. sulfur. 4.0, Spir. vini 90% 6.0, Collodii elast. 10.0

Mieszanka Dariera do leczenia brodawek płaskich:
Rp.: Acidi acet. glac, Acidi lactici aa 10.0, Sulfuris ppti 20.0, Glycerini 40.0.

Mieszanka mydlana do usuwania rogowacenia nadmiernego:
Rp.: Ol. rusci, Ol. cadini, Sulfuris ppti, Saponis kalini aa 25.0.

Maść złuszczająca w trądziku:
Rp.: Cretae albae 5.0, Saponis viridis 15.0, Resorcini,Camphorae tritae aa. 10.0, Sulfuris ppti, Vaselini aa. 30.0; maść tę należy stosować codziennie na 10—30 min., po czym zmyć; postępowanie takie przerwać należy w chwili wystąpienia odczynu rumieniowego.

Pasta Brocqa do leczenia trądzika tułowia:
Rp.: Betanaphtoli, Camphorae tritae aa 1.0, Saponis viridis, Sulfur. ppti. aa 2.0—5.0, Resorcini 2.0—10.0, Cretae 4.0, Lanolini 6.0, Vaselini 10.0. Maścią tą smarować należy skórę co dzień na 30 min., po czym zmyć ją i nasmarować skórę maścią obojętną; postępować tak aż do wystąpienia odczynu zapalnego.

Pasty złuszczające Lassara:
Rp.: Betanaphtoli 5.0, Sulfur. ppti 20.0, Vaselini, Saponis kalini aa. 12.50.
Rp.: Resorcini, Zinci oxydati, Amyli tritici aa 20.0, Paraffini liq. 40.0. Pasta fortior.
Rp.: Resorcini 10.0, Zinci oxydati, Amyli tritici aa 25.0, Paraffini liq. 40.0. Pasta mitior.

Maść pirogalusowa Dariera, silnie złuszczająca:
Rp.: Acidi pyrogallici 2.0, Acidi salicyl., Resorcini aa 4.0, Sulfuris ppti, Ol. Rusci aa 6.0, Vaselini ad 100.0.


↓ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↓

promocja

↑ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↑


VII. POSTĘPOWANIE REDUKUJĄCE

Mimo że tak zwane środki redukcyjne wywołują również i złuszczanie naskórka, odróżniamy je od właściwych środków złuszczających, mechanizm działania ich jest bowiem odmienny. Wspomniałem powyżej, że środki złuszczające wywierają działanie lecznicze przez wywołanie stanu zapalnego. Środki redukujące wyróżniają się natomiast wybitną zdolnością pochłaniania tlenu zarówno z otaczającego powietrza, jak i z tkanek, z którymi się stykają. Dzięki tej ich właściwości lek zostaje utleniony, tkanki zaś ulegają zredukowaniu, skąd też pochodzi nazwa tych leków. Proces redukcji jest zatem zjawiskiem chemicznym i dotyczy nie tylko naskórka, lecz również i tkanek głębszych, w szczególności powierzchownych naczyń skóry właściwej. Skutkiem tego procesu chemicznego śródbłonki zatracają swą żywotność, ilość tlenu tkankowego zmniejsza się, nasilenie zaś procesów życiowych, w tym również i stanu zapalnego, ulega osłabieniu. Pod tym względem środki redukujące działają w kierunku odwrotnym, niż właściwe środki złuszczające, wywołujące stan zapalny i przekrwienie. Działanie środków redukujących jest jednak głębsze i trwalsze od działania leków złuszczających; obydwie te grupy leków posiadają również i cechy pokrewne.

Pod wpływem słabych środków redukujących oraz w początkowym okresie działania naskórek zrogowaciały ulega zgrubieniu, barwa jego staje się ciemna, jest on suchy, łamliwy, często lśniący: wreszcie złuszcza się, odsłaniając warstwy głębsze.

Skutkiem upośledzenia żywotności komórek rozrodczych, wywołanego ubytkiem tlenu, czynność ich ulega osłabieniu, wytwarzanie łusek zmniejsza się, naskórek zaś cieńczeje. Dlatego to środki redukujące stosujemy tak często w leczeniu łuszczycy, w schorzeniu tym bowiem istota zmian tkankowych polega na przyśpieszeniu czynności rozrodczej naskórka, na jego zgrubieniu i wytwarzaniu łusek w nadmiarze.

Środki redukujące silne lub stosowane przez długi okres czasu wywołują obrzęk i stan zapalny, a mogą nawet doprowadzić do martwicy.

Zaznaczyć należy, że żywotność bakterii i grzybów chorobotwórczych powierzchni skóry ulega pod wpływem środków redukujących osłabieniu, toteż w pewnym stopniu mogą one działać przeciwpasożytniczo.

Środki redukujące znajdują szczególne wskazania w łuszczycy; bez użycia ich leczenie łuszczycy jest prawie niemożliwe; poza tym znajdują one zastosowanie w parakeratozach łuszczycowatych, w wypryskach przewlekłych lub występujących pod wpływem spraw zakaźnych w stanach łojotokowych i w trądziku.

Leczenie redukujące rozpoczynać należy ostrożnie, stosując początkowo stężenia słabsze; u osobników o skórze wrażliwej rozpoczynamy leczenie od stosowania zawiesin, potem past, a w końcu maści, kolodionu lub plastrów. Leki redukujące mogą być ułożone w skali następującej, począwszy od słabych i przechodząc stopniowo ku energicznym:
związki rtęciowe;
siarka i jej połączenia;
dziegieć i przetwory smołowcowe, jak betanaftol, ichtiol, tumenol;
rezorcyna;
kwas pirogalusowy;
chryzarobina.

Oto przepisy na leki redukujące:
Rp.: Calomelanos 0.5—3.0, Tannini 1.0—3.0, Eucerini ad 100.0.

Maść ta wywiera działanie korzystne w zwykłych złuszczaniach.

Zawiesina Kumerfelda w trądziku:
Rp.: Sulfuris ppti 4.0—40.0, Camphorae tritae 1.0—6.0, Gummi arab. 6.0, Aq. calcis, Aq. rosarum aa ad 200.0.
Rp.: Sulfur. ppti 5.0—10.0 Acidi lactici 0.5—1.0, Glycerini 5.0, Spir. camphor. 20.0, Aq. rosarum ad 120.0.

Maść do leczenia łojotoku skóry owłosionej:
Rp.: Hydrarg, oxydati fl., Sulfur, ppti aa 1.0—2.0,Ol. cadini, Ol. cacao aa 10.0, ol. amygdal. dulc. 20.0.
Rp.: Resorcini 1.0, Sulf. ppti 3.0, Ichtyoli 5.0, Amyli tritici, Zinci oxydati aa 7.0, Lanolini, Vaselini fl. aa 10.0.

Maść Brocqa do leczenia łuszczycy:
Rp.: Acidi pyrogallici 2.0—4.0, Chrysarobini 5.0—10.0 Ammonii sulfo-ichthyolici, Ol. rusci aa 10.0, Saponis viridis, Acidi salic. aa 5.0, Lanolini 10.0, Vaselini 30.0.

Maść chryzarobinowa Unny:
Rp.: Chrysarobini, Ammonii sulfoicht. aa 5.0, Acidi salicyl. 2.0, Vaselini ad 100.0.

Maść przeciwłuszczycowa Dreuwa:
Rp.: Chrysarobini, Ol. rusci aa 20.0, Acid. salicyl. 10.0, Sapon. viridis, Vaselini fl. aa 25.0.

Maść przeciwłuszczycowa Jadassohna do leczenia skóry owłosionej:
Rp.: Liq. carbonis deterg. 2.0—20.0, Hydrarg. ppti albi 5.0—10, Adipis lanae 50.0, Ol. olivarum 20.0, Aq. destill. ad 100.0.

Maść Schaffera do leczenia łuszczycy:
Rp.: Acid. pyrogall. 5.0, Acid. salicyl., Ol. rusci aa 2.5, Ol. ricini 10.0, Vaselini ad 100.0.

Maści o słabym działaniu redukującym:
Rp.: Acid. salicyl. 2.0, Ammonii sulfo-ichth. 10.0, Lanolini, Adipis suilli aa ad 100.0.
Rp.: Thigenoli 2.0, Zinci oxydati, Bismuth. subnitr. aa 10.0, Ung. lenientis, Ung. cerei aa ad 100.0.
Rp.: Ol. chaulmoograe 3.0, Sulfur. ppti 8.0, Camphorae tritae 12.0, Ol. rusci 15.0, Vaselini fl. opt. ad 100.0. Maść ta, znana we Francji pod nazwą Beaume Baissade, bardzo jest ceniona z uwagi na skuteczność w parakeratozach łuszczycowatych, łuszczycy i wyprysku przewlekłym. Preparat podobny znany jest pod opatentowaną nazwą sulfanthrenu.


↓ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↓

promocja

↑ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↑


VIII. POSTĘPOWANIE DRAŻNIĄCE

W niektórych schorzeniach konieczne bywa podrażnienie skóry lub zakończeń nerwowych, wywołanie stanu przekrwienia powłok; przykładem może tu być łysienie plackowate, sinica kończyn, twardzina skóry, odmroziny oraz łysienie na tle łojotoku.

Większość leków, wywołujących złuszczanie naskórka i działających redukująco, jednocześnie wywołuje podrażnienie skóry; najczęściej stosowane są w tym celu: eter, spirytus, chloroform, jod, niektóre kwasy i nalewki. Oto niektóre przepisy i wskazania do stosowania tych leków.

Płyn do pędzlowania owrzodzeń trudnogojących się i atonicznych:
Rp.: Tannini, Resorcini, Ammoni sulfo-ichthyolici aa 4.0, Glycerini 20.0.
Rp.: Tannini 10.0. Spirytus camphorati ad 100.0.

Płyn do pędzlowania ognisk w łysieniu plackowatym:
Rp.: Phenoli, Trae jodi, Chlorati hydrati. Spiritus vini 60° aa 20.0; płynem tym za pomocą szczoteczki lub pędzla należy mocno rozcierać chore ognisko. W łysinach łojotokowych, w łysieniu plackowatym i w zaburzeniach krążenia(sclerodermia, perniones, morbus Raynaudii) stosować można płyn następujący:
Rp.: Hydrarg. bichlorati corr. 0.20, Ol. ricini 0.40, Acidi acetici 1.0, Resorcini 2.0,Chlorali hydrati 4.0, Trae cantharidarum 5.0, Trae jaborandi 10.0, Spir. vini 700 ad 150.0.

W łysieniu łojotokowym:
Rp.: Acid. acetici glac. 5.0,Formoli, Pilocarpini muriatici aa 0.50,
Spir. lavandulae 20.0, Spir. vini 90° ad 300.0.

IX. POSTĘPOWANIE ŻRĄCE

Jedną z metod leczenia niektórych chorób skóry jest zniszczenie chorej tkanki; najczęściej konieczność taka zachodzi w leczeniu gruźlicy skóry lub w celu usuwania kłykcin kończystych. W leczeniu tym przykłada się na kilka godzin lub dni maść lub płyn żrący; po upływie przypisanego okresu czasu usunąć należy ten opatrunek i przyłożyć maść obojętną. Jeśli wykwit nie został zniszczony w pożądanym stopniu, powtórzyć należy stosowanie środka żrącego.

Środki żrące stosowane w dermatologii dzielimy na działające powierzchownie i na wywierające działanie głębokie. Do grupy pierwszej zaliczamy azotan srebrowy, kwas chromowy, kwas mlekowy, fenol, kwas octowy, kwas salicylowy, kwas pirogalusowy, kwas trójchlorooctowy, chlorek potasowy;do drugiej — kwas azotowy i siarkowy, chlorek cynkowy, ług potasowy, niektóre związki arsenowe, chlorek antymonu.

Płyn do przyżegania owrzodzeń gruźliczych:
Rp.: Novocaini 1.0 lub Stovaini 1.0, Mentholi, Phenoli aa 1.0, Acidi lactici 7.0.

Maść zielona Unny do leczenia tocznia gruźliczego:
Rp.: Liq. stibii chlorati, Acidi salicyl, aa 2.0, Kreosoti, Extr. cannabis indicae aa 4.0, Lanolini 8.0.

Maścią tą smaruje się chore ogniska i przykrywa się je ceratką, z wierzchu zaś przykłada się watę i utrwala się opaską. Pozostawić należy maść obojętną aż do zagojenia ubytków; w razie potrzeby leczenie to powtórzyć należy kilka razy. Wobec silnej bolesności, wywoływanej przez tę maść, Darier zmienił ją w następujący sposób:
Rp.: Liq. stibii chlorati, Acidi salicyl. Extr. opii aa 6.0, Novocaini, Kreosoti aa. 12.0, Lanolini 24.0.

Maść żrąca arszenikowa:
Rp.: Acidi arsenicosi 2.0, Sulfuris depurati 2.0, Ung. cerei 15.0.

Maść Finsena, stosowana w leczeniu gruźlicy skóry:
Rp.: Acidi pyrogallici 45.0, Acidi salicyl. 30.0, Resorcini resubl. 15.0, Ichthyoli, Saponis piridis aa 30.0, Vaselini fl. 240.0.

Żrące maści i pasty zawierające kwas arsenowy stosowane są obecnie rzadko z powodu ich właściwości trujących.

Maść pirogalusowa Neissera, stosowana w leczeniu tocznia:
Rp.: Acid. pyrogallici, Acidi salicyl., Kreosoti aa 5.0—10.0, Vaselini ad 100.0.

Pasta żrąca Unny:
Rp.: Calcariae ustae., Kalii caustici fusi, Saponis kalini, Aq. destill. aa. 10.0.

Pasta ta często używana bywa do niszczenia małych nowotworów lub ognisk tocznia; pozostawić ją należy na skórze 15— 2̂0 min., po czym zmyć wodą i przyłożyć maść obojętną; wywołuje ona silną bolesność.

Firnis żrący:
Rp.: Acidi pyrogallici, Resorcini aa 7.0, Talci veneti,Gelanti Unnae aa 5.0; mieszaniną tą smaruje się ogniska tocznia na 7—8 dni, po czym firnis ten należy zmyć.

X. POSTĘPOWANIE ODBARWIAJĄCE

Postępowanie to ma na celu odbarwienie plam, wytworzonych przez skupienie barwnika w nadmiarze. Barwnik skóry ma pochodzenie rozmaite, może on być krwiopochodny lub powstawać w komórkach naskórka (melanina).

Środki odbarwiające stosowane są wyłącznie w celu usuwania plam wytworzonych przez złogi melaniny. W leczeniu tym kierować się należy następującymi zasadami: leczenie prowadzi się wyłącznie w stosunku do plam, zawierających małą ilość barwnika (piegi, plamy wątrobiane). W stosunku do plam bardzo ciemnych, takich jak znamiona barwnikowe, leczenie zewnętrzne zawodzi, co należy tłumaczyć głębokim siedliskiem barwnika. Stosowanie w tych wypadkach środków silnie żrących lub drażniących, np. kwasów bywa niekiedy niebezpieczne, może bowiem wywołać zwyrodnienie złośliwe znamienia.

Maści i płyn przeciwko piegom:
Rp.: Bismuth. oxychlorati 0.5—1.0, Hydrarg. bichlorati 0.05, Hydrogenii peroxyd. 20.0, Adipis lanae 5.0, Eucerini anhydr. 10.0
Rp.: Phenoli liq., Acid. tannici aa 0.25, Trae jodi 1.0, Eucerini ad 10.0.

Mleczko odbarwiające Hardyego:
Rp.: Hydrarg. bichlorati 0.50—1.0, Zinci sulfurici, Plumbi acetici aa 2.0, Aq. rosarum ad 250.0.

W związku ze środkami odbarwiającymi przytoczę przepisy na maści chroniące skórę przed działaniem promieni słonecznych i rozwojem barwnika:
Rp.: Chinini bisulfurici, Acid. citrici aa 5.0, Spir. vini 20.0, Aq. destill. 60.0, Lanolini anhydr. 10.0, Tragacanth. pulv. 0.8;
Rp.: Chinini bisulfurici, Aesculini aa 1.5, Ung. lenientis 30.0.


Powrót do spisu treści tomu 1

Wersja internetowa podręcznika pt. "Choroby skóry. Podręcznik dla lekarzy i studentów" (Warszawa 1948) została udostępniona wszystkim zainteresowanym na Portalu Dermatologicznym 'dermatozy.pl' dla uczczenia 70. rocznicy śmierci prof. Mariana Grzybowskiego (ur. 15 czerwca 1895 w Czardżou, zm. 11 grudnia 1949 w Warszawie).

Śledź nas na Facebooku:

facebook

Kontakt:

Kontakt

polecamy

Uwaga: Możesz korzystać z tego serwisu jedynie pod warunkiem przyjęcia następujących zasad korzystania: Treści zawarte na tej stronie są skierowane do lekarzy i nie stanowią poradnika dla pacjentów, mogą przedstawiać m.in. poglądy historyczne i niezgodne z aktualnym stanem wiedzy. Autorzy tekstów opublikowanych na tym portalu wykluczają odpowiedzialność za szkody wynikające z ewentualnego zastosowania przedstawionych informacji. Każda informacja medyczna powinna być weryfikowana w innych, aktualnych źródłach fachowych przez lekarza posiadającego wiedzę pozwalającą na ocenę treści fachowych. Ten serwis nie zastępuje porady lekarskiej, jeżeli podejrzewasz u siebie chorobę skóry, zwróć się niezwłocznie do specjalisty dermatologa! Wszelkie prawa zastrzeżone. Właściciel praw autorskich do niniejszego dzieła udziela zgody na nieodpłatne korzystanie z niego wyłącznie w celach niekomercyjnych. Wszelkie inne zastosowania wymagają pisemnej zgody właściciela praw autorskich. Kopiowanie zabronione!
© Radosław Śpiewak All rights reserved. Document created: 11 December 2019, updated: 12 December 2019.