spis treści serwisu strona startowa

Ustawienia:

Oglądasz wersję MOBILE (duże litery)

Wybierz wersję desktop (małe litery)


UWAGA!
Ta strona zawiera fragment historycznego podręcznika dermatologii i nie przedstawia aktualnego stanu wiedzy.
Jeżeli podejrzewasz u siebie chorobę skóry, zwróć się niezwłocznie do specjalisty dermatologa!

Choroby skóry. Podręcznik dla lekarzy i studentów. Tom 1.

Prof. Marian Grzybowski, Kierownik Kliniki Dermatologicznej Uniwersytetu Warszawskiego

Lekarski Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1948

DZIAŁANIE LEKÓW NAJCZĘŚCIEJ STOSOWANYCH W LECZNICTWIE DERMATOLOGICZNYM

I. CHRYZAROBINA I JEJ POCHODNE

1. Chryzarobina, Chrysarobinum. Chryzarobina jest żywicą, pochodzącą z pewnego gatunku drzew brazylijskich - Andira araroba; jest to żółtawy proszek krystaliczny prawie nie rozpuszczający się w wodzie,rozpuszczający się w 300 częściach wrzącego wyskoku, w chloroformie i w benzolu, w pewnym stopniu rozpuszcza się on w tłuszczach i w olejach.

W stężeniach słabych, 0.25-0.5%, chryzarobina złuszcza naskórek, odkaża jego warstwy powierzchowne, zwęża naczynia i przez to działa przeciwzapalnie;

  • w koncentracjach silniejszych, 3-10%, jest ona środkiem redukującym naskórek;
  • w koncentracjach silnych, 10-20% lub w razie dłuższego działania rozczynów słabych chryzarobina wywołuje stan zapalny, który może być bardzo silny i długotrwały.

Zapalenie skóry w następstwie stosowania chryzarobiny występuje łatwiej u osobników młodych, u blondynów i u kobiet; pierwsze jego objawy rozpoczynają się w otoczeniu wykwitów pokrytych chryzarobiną; stan zapalny nie ogranicza się jednak do okolic pędzlowanych, lecz może się rozszerzać, przy tym występuje on wcześniej na skórze cienkiej, skłonnej do pocenia (przeguby stawów, powieki, narządy płciowe). W takim stanie zapalnym następuje uczulenie skóry nawet na bardzo niskie stężenia chryzarobiny, co uniemożliwi dalsze jej stosowanie. Po dłuższym stosowaniu chryzarobiny występuje charakterystyczne brunatnoczerwone przebarwienie, utrzymujące się dosyć długo.

Chryzarobina wywołać może również zatrucie ogólne, co tłumaczy się wchłanianiem jej przez naskórek i przechodzeniem do gospodarki ogólnej ustroju. Zatrucie takie wywołuje podrażnienie, potem zapalenie miąższowe nerek, przez które chryzarobina jest wydalana. Może ona być wykryta w moczu po dodaniu do niego amoniaku lub ługu potasowego: w razie obecności chryzarobiny mocz zabarwi się na czerwono. Chryzarobina wywołuje brunatne zabarwienie paznokci, a żółtawe włosów; plamy na skórze udaje się częściowo usunąć chloroformem, benzolem lub wyskokiem. Chryzarobina drażni bardzo silnie spojówki powiek i gałki ocznej, toteż unikać należy stosowania jej na twarzy.

Mechanizm działania chryzarobiny polega na jej utlenianiu się i pochłanianiu przez nią tlenu z komórek naskórka. Wobec tego, że proces ten jest powolny, chryzarobinę należy pozostawić na skórze bez zmywania na okres 5-10 dni, aby działanie jej było skuteczniejsze; z tych też względów częste zmywanie skóry i smarowanie wykwitów maścią świeżą nie jest celowe.

Chryzarobinę stosuje się często razem z kwasem salicylowym, pirogalusowym i dziegciem.

Wbrew poglądom utartym, próby dokonane przez Schmidt-La Baume wykazały, że skuteczniejsze działanie wywierają maści chryzarobinowe przygotowane na wazelinie, niż na smalcu. Tłumaczyć należy to, jak się zdaje, gorszym wchłanianiem chryzarobiny z maści przygotowanych na wazelinie, dłuższym pozostawaniem ich na powierzchni, a w związku z tym szybszym i skuteczniejszym działaniem.

Dla przyśpieszenia działania chryzarobiny należy uprzednio usunąć łuski w kąpieli, chryzarobinę zaś mocno wcierać w skórę szczoteczką lub szorstkim pędzlem.

Chryzarobinę stosować można:

  • w płynie, a mianowicie w chloroformie lub w traumatycynie w rozczynie 0.25-10%;
  • w maściach i w pastach w stężeniu 5-10%, a niekiedy nawet 20%;
  • w plastrach i w kolodionach z zawartością 2-5% chryzarobiny.

Głównym wskazaniem do stosowania chryzarobiny jest łuszczyca; rzadziej i w stężeniach słabszych stosuje się ją w leczeniu pasożytniczych schorzeń skóry, takich jak grzybica; niekiedy przepisywana bywa ona do leczenia chorób, którym towarzyszy zgrubienie naskórka (lichen ruber, neurodermitis).

Chryzarobina niszczy bieliznę białą, wywołując na niej nie dające się zmyć plamy fioletowe, o czym powinni być poinformowani chorzy. Na ogół jest to lek mniej nadający się do leczenia domowego, głównie zaś znajdujący zastosowanie w szpitalach i klinikach.

2. Antrarobina, Antrarobinum, jest przetworem syntetycznym, pochodnym alizaryny, zbliżonym do chryzarobiny pod względem działania, jednak słabszym od niej. Jest to żółtobrunatny proszek prawie nierozpuszczający się w wodzie, rozpuszczający się natomiast w 5 częściach wyskoku i w eterze. Antrarobina wskazana jest w łuszczycy, zwłaszcza jeżeli chodzi o osobników o skórze wrażliwej, nie znoszących chryzarobiny; stosować ją również można w leczeniu grzybic naskórka.

Sposób stosowania antrarobiny:

  • w maści z dodatkiem 10-20%;
  • w płynie, zazwyczaj w traumatycynie lub w eterze, w koncentracji 1-10%.

3. Cignolina, Cignolinum, jest przetworem syntetycznym, pokrewnym antrarobinie; jest to żółty, krystaliczny proszek, prawie nie rozpuszczający się w wodzie, rozpuszczający się łatwo w benzolu, chloroformie i w eterze. Działanie cignoliny jest takie samo jak i chryzarobiny, w związku z czym wskazania do stosowania jej są te same. Cignolina jest jednak środkiem mocniejszym od chryzarobiny, działa ona 2-5 razy silniej od chryzarobiny, toteż winna być przepisywana w stężeniach słabszych.

Sposób stosowania cignoliny:

  • w maści o zawartości 0.1-2% cignoliny; maści zawierające 5% często drażnią skórę;
  • w mieszankach (papkach) w ilości 0.5-1%;
  • w płynie, dla pędzlowania, w stężeniu 0.25-3%; jako rozpuszczalnika używa się benzolu lub acetonu.

II. CYNK

Działanie przetworów cynkowych w stężeniach słabych jest ściągające; w silnych - przeciwpasożytnicze i przyżegające. Tlenek cynkowy bardzo często używany jest do wyrobu past, maści i pudru. Chlorek cynkowy działa przyżegająco i stosuje się do usuwania kłykcin kończystych oraz w leczeniu wrzodów wenerycznych i gruźliczych.

Rp.: Zinci chlorati, Aq. destill. aa 50.0.

Oleinian cynkowy i stearynian cynkowy działają ściągająco; dzięki swej konsystencji tłustawej dobrze przylegają do powierzchni i skutecznie ją osłaniają; często są one przepisywane do wyrobu pudrów tłustych.

Siarczan cynku, zincum sulfuricum, działa ściągająco, używany bywa w okładach 1-2% . Do leków zawierających siarczan cynku nie należy dodawać zasad, węglanów, soli wapnia i ołowiu. Wchodzi on w skład wody Aliboura.


↓ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↓

promocja

↑ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↑


IV. DZIEGCIE WŁAŚCIWE

Dziegcie otrzymuje się przez suchą destylację rozmaitych gatunków drzewa lub węgla kamiennego; są to płyny oleiste, brunatne, o swoistej woni; w istocie są to mieszaniny rozmaitych ciał: w skład ich wchodzą fenole, pirydyna, pirol, karbazol, kwasy organiczne (octowy), węglowodory, naftalina, anilina, kresol, antracen itd. Zawartość tych składników jest różna nie tylko w dziegciach rozmaitego pochodzenia, lecz nawet w tym samym gatunku dziegciu.

Dziegcie należą do leków bardzo często stosowanych w zewnętrznym lecznictwie dermatologicznym; następujące z nich mają wzięcie największe:

Oleum cadinum, dziegieć jałowcowy, zawiera mniej fenolu od innych, toteż jego działanie znieczulające i odkażające jest słabsze.

Oleum picis, pix liquida, dziegieć drzewny, pochodzący z igliwia rozmaitych drzew iglastych.

Proderminum - dziegieć węgla kamiennego, wyrabiany w Polsce.

Oleum rusci, dziegieć brzozowy, jest jedynym z najczęściej stosowanych przetworów dziegciowych.

Oleum lithanthracis - dziegieć z węgla kamiennego.

Działanie dziegciu: dziegcie wywołują działanie wielostronne, toteż wykorzystywane bywają w wielu schorzeniach.

Działanie przeciwpasożytnicze dziegciu jest bardzo wyraźne, zwłaszcza w odniesieniu do grzybic, zakażeń skóry drożdżami, a z pewnością również ziarenkowcami ropnymi: działanie dziegciu zależy od obecności w nim fenolu i kresolu.

Działanie przetworów dziegciowych, znieczulające i zmniejszające swędzenie, jest bardzo wybitne. W stężeniach słabych działają dziegcie keratoplastycznie, przy dłuższym działaniu oraz w zastosowaniu stężeń silnych działają redukująco.

W początkowych okresach dziegcie potęgują stan zapalny, wywołują rozszerzenie naczyń skóry i wysięk surowiczy; działanie to jest jednak przemijające i wkrótce następuje okres osłabienia objawów zapalnych, nawet w ostrych schorzeniach sączących.

Dziegcie osłabiają stan uczulenia skóry, toteż są one bardzo cenne w leczeniu alergicznych chorób skóry - wyprysku i świerzbiączki.

Uboczne działanie dziegciu.

Dziegcie wywołują zaczopowanie porów skórnych, w wyniku czego powstawać mogą stany zapalne przymieszkowe - acne picea.

Przechodzą one do gospodarki ogólnej ustroju i wywołują objawy zatrucia, analogiczne do spostrzeganych w zatruciach fenolem. Przy stosowaniu ich powstać mogą stany uczulenia i skóra reagować zaczyna ostrym stanem zapalnym nawet na nieznaczne ilości przetworów dziegciowych. Wreszcie dziegcie uczulają skórę na działanie światła, toteż zazwyczaj lepiej są one znoszone na jesieni i w zimie.

Wchłanianie dziegci przez skórę nie uszkodzoną jest zupełnie wyraźne, i po 2-3 dniach stosowania maści lub pasty, zawierającej 2-5% dziegciu, stwierdzić można wzrost ilości fenolu w moczu. Na ogół dziegcie mineralne wchłaniane są słabiej od roślinnych.

Stosowanie dziegciu przeciwwskazane jest u osób dotkniętych chorobami nerek; jednak nawet u osobników zdrowych unikać należy pokrywania dziegciem odcinków większych od 25-30% powierzchni ciała. Nie należy również stosować zaróbek ułatwiających wchłanianie dziegciu, a więc smalcu i lanoliny; zaróbką najlepszą dla tych maści jest wazelina.

Sposób stosowania przetworów dziegciowych. Dziegcie stosowane bywają

  • w postaci rozczynów spirytusowych lub spirytusowo-eterowych 5-20%;
  • w papkach i mazidłach z domieszką 2-10%;
  • w mydłach i kąpielach;
  • w maściach i pastach, co bywa sposobem najczęstszym, w ilości 5-20%;
  • wreszcie dziegieć może być stosowany w stanie czystym.

Dziegcie, nader skuteczne w leczeniu chorób skóry, niewygodne są w użyciu, gdyż zanieczyszczają bieliznę i mają niemiłą woń. Z tych względów do lecznictwa wprowadzono cały szereg przetworów oczyszczonych metodami specjalnymi - i dlatego bezbarwnych i bezwonnych. Przyjemne w użyciu, są one kosztowne i mniej skuteczne.

Wskazania do stosowania dziegciu:

  • łuszczyca i parakeratozy łuszczycowate;
  • schorzenia pasożytnicze (świerzb, grzybice);
  • swędzenie skóry;
  • wypryskowate postacie zakażeń skóry;
  • końcowe okresy leczenia wyprysku alergicznego;
  • liszaj Wilsona, liszaj zwykły;
  • świerzbiączka;
  • erytrodermie rozmaitego pochodzenia;
  • łojotok;
  • niektóre postacie zakaźnych zapaleń skóry (wyprzenie mikrobowe).

Wzory recept:

Rp.: Ol. lithanthracis 5.0, Talci veneti ad l00.0;

Rp.: Ol. lithantracis 2.0, Zinci oxydati; Amyli tritici aa 15.0, Lanolini, Vaselini aa 15.0.

Rp.: Ol. lithanthracis 10.0, Ung. caseini ad 100.0.

IV. DZIEGCIE BITUMICZNE

Dziegcie bitumiczne otrzymywane są z produktów pokrewnych ropie ziemnej, zawierają one siarkę w ilości 2-10% i dlatego stanowią odrębną pod względem farmakologicznym odmianę dziegciu.

Działają one łagodniej od dziegci właściwych, a pod niektórymi względami zastępować mogą przetwory siarkowe. Dużą zaletą tych przetworów jest brak właściwości trujących nawet przy wchłanianiu pokaźnych ilości. Z tego względu mogą być stosowane na skórę pozbawioną naskórka, na obszerne odcinki powłok, u dzieci i u osobników charłaczych.

Najważniejszymi przedstawicielami tej grupy leków są następujące:

Ichtiol, ichthyolum, otrzymuje się przez destylację łupków ziemnych znajdujących się w Komorze Cieszyńskiej, w Tyrolu i w niektórych okolicach Ameryki Północnej i Francji. Ichtiol jest gęstą żółtobrunatną, nieco fluoryzującą cieczą o ostrej, swoistej woni. W lecznictwie dermatologicznym używana jest głównie sól amonowa ichtiolu - amonium sulfo-ichthyolicum; ichtiol czysty zastosowania w lecznictwie nie ma, a w recepturze identyfikowany jest ze swą solą amonową, toteż przy wypisywaniu ichtiolu otrzymuje się jego sól amonową.

Działanie ichtiolu. W stężeniach słabych, 1-5% , ichtiol działa przeciwzapalnie, po czasie dłuższym oraz przy użyciu koncentracji wyższych wywiera działanie anemizujące; na naskórek działa natomiast keratoplastycznie. W koncentracjach 10-15% działa on na naskórek redukujące i wywołuje przekrwienie skóry; w stężeniach silnych i w stanie czystym ichtiol wyraźnie pobudza wchłanianie nacieków, działa keratolitycznie, uśmierza ból i zmniejsza napięcie tkanek, wreszcie działa bakteriobójczo, a być może zmniejsza wydalanie łoju przez gruczoły łojowe.

Sposób stosowania ichtiolu: ichtiol rozpuszcza się łatwo we wszystkich rozpuszczalnikach, używanych w lecznictwie dermatologicznym, w związku z czym sposoby jego stosowania są bardzo liczne:

  • można przepisywać go w rozczynach wodnych i glicerynowych w stężeniach 1-20%; rzadziej stosowany jest w spirytusie;
  • w pudrze, jako dodatek 5-10% do zaróbki mineralnej;
  • w papkach, najczęściej w stężeniach 2-10%;
  • w maściach i w pastach o zawartości 3-20% ichtiolu;
  • w kolodionie zawartość jego może dochodzić do 50%;
  • w czopkach pochwowych i odbytniczych w ilości 0.20-0.30 na czopek;
  • a wreszcie w stanie czystym.

Wskazania do stosowania ichtiolu. Stany zapalne skóry, sprawy łojotokowe,łuszczyca, schorzenia pasożytnicze, wyprysk.

Eutirsol, Euthirsolum, jest pochodnym ichtiolu, od którego różni się brakiem woni i prawie całkowitą bezbarwnością; działanie jego i dawkowanie są takie same jak ichtiolu.

Thigenol, Thigenolum jest produktem syntetycznym, zawierającym 10%siarki organicznej; jest to ciemnobrunatna ciecz o konsystencji syropu; nie ma niemiłej woni ichtiolu, rozpuszcza się w wodzie, glycerynie i wyskoku. Wywiera działanie takie samo jak ichtiol, a więc przeciwpasożytnicze, uśmierza swędzenie, sprzyja wchłanianiu nacieków, działa przeciwzapalnie i keratoplastycznie; sposób stosowania i dawkowania są takie same jak ichtiolu.

Tiol, Thiolum, podobnie jak i ichtiol, otrzymywany jest z ropy ziemnej bitumicznej, w lecznictwie stosuje się najczęściej thiolum liquidum.Jest to brunatnoczerwony, gęsty płyn, rozpuszczający się w wodzie, spirytusie i glicerynie. Działanie tiolu jest takie samo jak tumenolu, jest to środek słabszy od ichtiolu, ma jednak zaletę bezwonności. Sposób stosowania i wskazania są takie same jak dla ichtiolu.

Tumenol. Tumenol, podobnie jak ichtiol, otrzymywany jest z łupków bitumicznych przez specjalną ich obróbkę; w lecznictwie stosowana jest sól amonowa tumenolu; jest to płyn gęsty, lepki, brunatnawy, rozpuszczający się w alkoholu, w wodzie i glicerynie. Działanie tumenolu jest zbliżone do działania ichtiolu i tigenolu, jednak łagodniejsze. Stosowany bywa w taki sam sposób jak ichtiol: w rozczynach, pudrach, mieszankach, maściach i w pastach, w kolodionach o stężeniu 1-20% , według wskazówek podanych w rozdziale o ichtiolu.


↓ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↓

promocja

↑ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↑


V. GLIN

Najczęściej stosowany bywa octan glinu, aluminium subaceticum, bądź w rozczynie wodnym, bądź w maści. W stężeniach słabych działa ściągająco, w silnych przyżegająco, poza tym neutralizuje on zasady powierzchni skóry i w ten sposób sprzyja utrzymaniu kwasoty powłok. Dwuprocentowy octan glinu dodawany jest często do maści chłodzących w ilości 5-20%; w okładach z 1-2% rozczynu używany bywa on często do leczenia stanów zapalnych i sączących.

Glinka biała, argilla seu bolus alba, używana bywa w przysypkach, w maściach i pastach obojętnych.

Ałun, alumen, w rozczynie 1-3% używa się jako środek przeciwzapalny i ściągający; w stanie sproszkowanym - jako przyżegający dla leczenia drobnych nowotworów i szyszko win kończystych.

VI. JOD I JEGO PRZETWORY

Jod w stanie czystym wyglądem przypomina metal, skąd też pochodzi nazwa - jod metaliczny, mimo że jest on metaloidem. Nie rozpuszcza się on prawie zupełnie w wodzie (1 :5525), łatwo w alkoholu, eterze, chloroformie, benzynie i w acetonie; w niewielkim stopniu rozpuszcza się w glicerynie, tłuszczach i w wazelinie. Jodu nie należy wypisywać razem z rtęcią, siarką, amoniakiem, taniną i gumą arabską. Rozpuszczony w acetonie wytwarza jod połączenia żrące i przyżegające - kwas jodowodorowy. Najlepszym rozpuszczalnikiem jodu jest siarczek węgla.

Działanie jodu: jod pobudza wchłanianie nacieków, działa przeciwpasożytniczo i bakteriobójczo; jest on środkiem swoistym do leczenia powierzchownych grzybic naskórka i fałdów skórnych. Prócz tego wywołuje on napływ do skóry komórek wędrownych i leukocytów i w ten sposób również wywiera działanie bakteriobójcze.

Jod łatwo wchłaniany jest do gospodarki ogólnej ustroju, nawet w przypadkach stosowania zewnętrznego.

Przetwory jodu. W lecznictwie dermatologicznym najczęściej używamy nalewkę jodową rozcieńczoną, zawierającą około 1% jodu. Do przygotowania nalewki jodowej nie należy używać spirytusu denaturowanego, gdyż dzięki obecności w nim acetonu powstają połączenia drażniące skórę. Rozczyn jodu w chloroformie wyróżnia się zdolnością przenikania głęboko do naskórka i jego przydatków.

Inne przetwory jodowe, częściej używane są następujące:

  • rozczyny Lugola, Solutio jodi Lugoli, o składzie:
    Rp.: Jodi puri 2.0-10.0, Kalii jodati 5.0-20.0, Aq. destillatae ad 200.0;
  • jodek potasu, sodu lub amonu, stosowane w maściach zawierających -10% jodku;
  • jothion, organiczne połączenie jodu, często stosowane w maści: Rp.: Jothioni 5.0-20.0, Lanolini, Vaselini aa ad 100.0.

Maści jodowych nie należy stosować u osobników z objawami nadczynności tarczycy, u dotkniętych skazą alergiczną, w chorobie Duhringa i w trądziku.

VII. KWASY

1. Kwas azotowy, acidum nitricum fumans. Kwas azotowy dymiący działa silnie przyżegająco; niekiedy bywa on stosowany do usuwania brodawek,znamion, drobnych nowotworów itd. Należy unikać tego kwasu w leczeniu zmian na twarzy i na rękach, często powstają bowiem po nim przerosłe i szpetne blizny.

2. Kwas będźwinowy, acidum benzoicum, bezbarwne lub nieco żółtawe kryształy, słabo rozpuszczające się w wodzie, łatwo w wyskoku i eterze, oraz w tłuszczach. Wywiera on słabe działanie odkażające, uśmierza swędzenie; używany bywa w postaci maści 2-8% lub wyskoku w ilości 1 -2%.

Kwas benzoesowy rzadko bywa używany jako środek leczniczy, częściej natomiast dodawany bywa do smalcu w celu zapobieżenia jełczeniu. Niektóre pochodne kwasu benzoesowego znalazły duże wzięcie.

Anastezyna, anaestesinum, biały, krystaliczny proszek, prawie nie rozpuszczający się w wodzie zimnej; w wyskoku, eterze i w chloroformie rozpuszcza się natomiast łatwo, w tłuszczach w stosunku 1:40. Anestezyna uśmierza bóle i zmniejsza swędzenie. Stosowana bywa w proszku jako domieszka 5-20%, a nawet sama przez się; w maściach lub pastach w stężeniu 1-15%; wreszcie w 2-5% rozczynie spirytusowym. Dodaje się ją często do maści żrących, stosowanych w leczeniu ognisk tocznia, owrzodzeń wskutek oparzeń promieniami X i radu, wreszcie w schorzeniach swędzących, zwłaszcza przewlekłych. W schorzeniach ostrych, zwłaszcza w stężeniach większych, może obostrzyć ona stan zapalny skóry.

Cykloform, cykloformium, biały, krystaliczny proszek nie rozpuszczający się w wodzie, łatwo rozpuszczający się w spirytusie i w eterze, działa znieczulająco i zmniejsza swędzenie. Stosowany bywa w postaci proszku w stanie czystym lub jako 10-25% domieszka do talku, w maściach i w pastach w stężeniu 5-10% oraz jako 2-5% rozczyn spirytusowy. Wskazania do stosowania cykloformu - ograniczone swędzenie przewlekłe,jak np. swędzenie odbytu, swędzenie przegubów, worka mosznowego itd.

Ortoform, ortoformium, biały, delikatny proszek, prawie nie rozpuszczający się w wodzie, rozpuszczający się w wyskoku 1:5 i w eterze 1:50. Działa odkażająco, wysuszająco, uśmierza bóle i swędzenie. Środek ten może jednak wywołać podrażnienie skóry. Stosowany bywa w postaci zasypki - w ilości 10-30% w talku, w maściach i w pastach jako 10-20% domieszka, wreszcie w rozczynach spirytusowych w stężeniu 3-5%. Wskazania do stosowania ortoformu są te same, jak do anestezyny i cykloformu.

3. Kwas borowy, acidum boricum. Kwas borowy - białe, krystaliczne płatki bez woni, o słabo kwaśnym smaku, rozpuszcza się w 25 częściach wody zimnej, w 4 częściach wody gorącej, w 20 wyskoku i w 5 częściach gliceryny; wywiera on słabe działanie bakteriobójcze i przeciwpasożytnicze; przez zmianę odczynu powierzchni skóry na kwaśną, utrudnia rozwój zarazków, a być może wywiera również działanie keratoplastyczne. Działanie kwasu borowego jest bardzo powierzchowne, znoszenie jego jest dobre, nie wywołuje on podrażnienia skóry i błon śluzowych, nawet jeśli są one w stanie zapalnym; nie wywołuje również uczulenia.

Wchłanianie kwasu borowego przez skórę jest nieznaczne, wszakże niewątpliwe. Dlatego też przy pokrywaniu rozległych powierzchni skóry pozbawionych naskórka należy się liczyć z przechodzeniem kwasu borowego do ustroju, przepisywać maść na wazelinie i zmniejszać zawartość kwasu borowego do 2-4%. Zaniedbanie tych ostrożności prowadzić może do zatruć, zwłaszcza u dzieci, bardziej wrażliwych od osobników dorosłych na działanie kwasu borowego.

Kwas borowy stosowany bywa:

  • w postaci 2-4% rozczynów wodnych dla okładów i płukań;
  • w postaci zasypki 5-25% w łojku lub w tlenku cynkowym;
  • w postaci maści i past z dodatkiem 5-20 krystalicznego kwasu borowego lub 3 % rozczynu;
  • w postaci 5-10% gliceryny borowej.

4. Kwas chromowy, acidum chromicum, a właściwie bezwodnik kwasu chromowego, jest ciałem krystalicznym, łatwo rozpuszczającym się w wodzie. W stężeniach dużych działa on przyżegająco, rozcieńczony wywiera działanie ściągające. Pod wpływem kwasu chromowego białko się ścina, a tkanki stają się twarde, mało elastyczne.

W stanie czystym bywa kwas chromowy używany do przyżegania drobnych nowotworów; w rozczynie wodnym 5-10% do pędzlowania owrzodzeń; w rozczynie 3-5% dla smarowania dłoni i stóp w poceniu nadmiernym.

Pamiętać należy, że przy zetknięciu się kwasu chromowego z gliceryną, wyskokiem, węglowodanami, taniną i innymi ciałami organicznymi następują odczyny chemiczne z dużym wyzwalaniem ciepła, co prowadzić może nawet do wybuchu lub oparzenia.

5. Kwas garbnikowy, acidum tannicum, tanninum, żółtawy proszek rozpuszczający się w częściach równych z wodą, w 2 częściach wyskoku i gliceryny, nierozpuszczalny w benzynie.

Kwas garbnikowy nie rozpuszcza się w tłuszczach, toteż działanie może wywierać tylko w maściach przygotowanych na zaróbce higroskopijnej (lanolina, euceryna, smalec), do której powinien być dodany w rozczynie wodnym.

Działanie kwasu garbnikowego. W stężeniach słabych kwas garbnikowy działa ściągająco i garbująco, w silnych przyżega tkankę; w stosunku do promieni pozafiołkowych wywiera on działanie ochronne, toteż często dodawany bywa do kremów chroniących przed działaniem słońca.

Sposób stosowania:

  • w kąpielach, w ilości 50.0-100.0 g na wannę;
  • w pudrach w ilości 10-50%; jako zaróbki używać należy talku;
  • w pastach i w maściach w ilości 2-10%.

Wskazania do stosowania kwasu garbnikowego są następujące: wyprysk, zapalenia skóry i erytrodermie w okresie ustępowania objawów zapalnych i konieczności zastosowania delikatnych środków ściągających i redukujących. Obecnie kwas garbnikowy często stosowany jest w leczeniu oparzeń; najczęściej w postaci pędzlowań 2-5% rozczynem wodnym, rzadziej w maści. Ścina on białko powierzchni oparzonej, dzięki czemu powstaje strup, chroniący ją przed zakażeniami zewnętrznymi. Wreszcie kwas garbnikowy dodaje się do maści ochronnych, używanych w rozmaitych zawodach dla. ochrony skóry przed działaniem ciał drażniących. Nie jest to metoda niezawodna, jednak nieszkodliwa, a czasem korzystna i dlatego godna polecenia.

Kwas garbnikowy nie ulega wchłanianiu do ustroju, zapobiegają temu bowiem tworzące się związki jego z białkiem. Kwasu garbnikowego nie należy wypisywać razem ze związkami żelaza.

Pochodne kwasu garbnikowego.

Tanoform, methylum ditannicum, brunatny proszek nie rozpuszczający się w wodzie, łatwo w wyskoku. Działa odkażająco i zmniejsza wydzielinę owrzodzeń i powierzchni zapalnych sączących i ropiejących, zmniejsza pocenie. Stosowany bywa głównie w postaci proszku 10-30% w talku oraz w postaci maści i past 3-10%.

Wskazania: ropiejące owrzodzenia, zapalenia żołędzi, wyprzenia, pocenie stóp. Na twarz i na ręce nie należy stosować tanoformu, pozostawia on bowiem plamy brunatnawe.

Bromokol jest połączeniem bromu i kwasu garbnikowego. Uśmierza swędzenie; stosowany bywa jako posypka w stanie czystym lub w postaci domieszki 20-50% do talku; jako mieszanka - o zawartości 10-20% bromokolu; w maści jako domieszka 5-10%. Pamiętać należy, że do papek wypisywać należy bromocollum solubile, rozpuszczający się w wodzie.

6. Kwas karbolowy, acidum carbolicum, phenolum. Kwas karbolowy w stanie czystym ma postać kryształów bezbarwnych, o szczególnej woni, rozpuszcza się w 12 częściach wody, łatwo w wyskoku, eterze, chloroformie i w glicerynie; w pewnym stopniu rozpuszcza się również w tłuszczach i w wazelinie. Przepisywany bywa najczęściej w stanie płynnym, ac. carbolicum liquefactum, który zawiera 100 części fenolu i 10 części wody.

Działanie kwasu karbolowego:

  • kwas karbolowy działa bardzo wybitnie przyżegająco, strąca białko z wytworzeniem białego strupa; działanie przyżegające wywiera kwas karbolowy już w stężeniu 5%, sięga ono głęboko, toteż pod wpływem okładów z kwasu karbolowego wystąpić mogą zgorzele głębokie, dochodzące do powięzi i okostnej;
  • kwas karbolowy znieczula tkankę, tym się też tłumaczy krótka bolesność na samym początku zabiegu przyżegania;
  • w rozczynach słabych zmniejsza on swędzenie;
  • jest silnym środkiem przeciwpasożytniczym, jednakże ta jego właściwość rzadko bywa wykorzystywana ze względu na drażniące działanie kwasu karbolowego;
  • w ilości 2% kwas karbolowy często dodawany bywa do maści, przeznaczonych do leczenia odmrozin;
  • jako dodatek w ilości 1.0-2.0% w maściach lub w płynach spirytusowych wywiera on działanie złuszczające i odbarwiające i dlatego przepisywany bywa do leczenia przebarwień, piegów i plam wątrobianych.

Sposób stosowania kwasu karbolowego:

  • rozczyn wodny, czyli tzw. woda karbolowa, aqua carbolisata, zawiera II części kwasu karbolowego płynnego (Ac. carbolic. liq.) i 489 części wody. Wody karbolowej używa się (nader rzadko) do odkażania ran i powierzchni skóry, a częściej jako rozpuszczalnika do leków wstrzykiwanych podskórnie lub domięśniowo;
  • kwas karbolowy płynny bywa stosowany per se do przyżegania drobnych owrzodzeń, zwłaszcza wrzodów wenerycznych i gruźliczych;
  • w rozczynie spirytusowym w ilości 12-2% stosuje się kwas karbolowy do zmniejszenia swędzenia, często razem z innymi środkami;
  • w postaci proszku, również przeciwko swędzeniu, w ilości 1%; zaróbką może tu być tylko talk; kwas karbolowy bywa w tych razach przepisywany w postaci krystalicznej, a więc jako fenol;
  • w postaci maści; zaróbką maści powinna być higroskopijna (lanolina, euceryna, smalec), ilość kwasu dodawanego wynosić może od 0,5-4%, najczęściej jednak nie przewyższa 2%.

Używając kwasu karbolowego pamiętać należy, że wchłaniany jest on zarówno z powierzchni owrzodzeń, jak i skóry nie uszkodzonej, toteż nie należy go stosować na powierzchnie obszerne. Dla kontroli sprawdzić należy stan moczu, który pod wpływem kwasu karbolowego zmienia swą barwę i przybiera odcień zielonkawy lub brunatnawy.


↓ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↓

promocja

↑ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↑


7. Kwas mlekowy, acidum lacticum, gęsty, przezroczysty, bezbarwny lub nieco żółtawy płyn, łatwo rozpuszczalny w wodzie, w alkoholu i w eterze. Kwas ten wywiera działanie przyżegające i keratolityczne. Stosowany bywa w postaci rozczynów wodnych 20-50% lub nawet w postaci czystej do przyżegania. Do rozmiękczenia naskórka (modzele) stosowany bywa w kolodionie w stężeniu 5-10%.

Wskazania : owrzodzenia gruźlicze, zwłaszcza na błonach śluzowych; zgrubienia naskórka - leczenie kolodionem z domieszką kwasu w ilości 5-10%.

8. Kwas octowy, acidum aceticum. Kwas octowy stężony, acidum aceticum glaciale, zawiera 96 % kwasu octowego.

Działanie: kwas octowy stężony działa przyżegająco; używany bywa do leczenia odgniotów i zgrubień naskórka; w 3-6% rozczynie wodnym (zwłaszcza ogrzany) rozpuszcza chitynę gnid i używany bywa do ich usuwania; w stężeniu 1-3% uśmierza swędzenie, wywiera działanie keratolityczne na naskórek zrogowaciały, w rozczynie 5-8% odbarwia plamy barwnikowe.

9. Kwas pirogalusowy, acidum pyrogallicum. Pyrogallolum. Kwas pirogalusowy rozpuszcza się w 1,7 części wody, w częściach równych z wyskokiem, w 1,5 części eteru; w benzynie, chloroformie i w benzolu rozpuszcza się trudno. Pod wpływem kwasu pirogalusowego metale ciężkie, srebro, rtęć, złoto, są strącane, toteż nie powinien być on dodawany do tych połączeń.

Działanie: kwas pirogalusowy wyraźnie działa przyżegająco, nie dorównywa jednak pod tym względem kwasowi karbolowemu i trójchlorooctowemu, jednak stosowany czas dłuższy może wywołać obumarcie tkanek; wobec tego że tkanki chore, zwłaszcza zaś nacieki zapalne, pod wpływem kwasu pirogalusowego łatwiej ulegają martwicy; aniżeli otaczające tkanki zdrowe, ta jego właściwość wykorzystywana bywa w lecznictwie.

W stężeniach słabych kwas pirogalusowy działa redukująco na naskórek. Wreszcie wykazuje on wyraźne działanie przeciwpasożytnicze.

Sposoby stosowania kwasu pirogalusowego:

  • w rozczynach spirytusowych 5-50%;
  • w maściach, co jest najczęstszą postacią stosowania w stężeniu 5-10%, a w okolicznościach specjalnych, np. do leczenia małych ognisk tocznia nawet 20%.

Wskazania do stosowania kwasu pirogalusowego:

  • toczeń gruźliczy; w schorzeniu tym stosujemy maści zawierające 10-20% kwasu pirogalusowego; dla zmniejszenia bolesności konieczne jest dodanie do tych maści środka znieczulającego;
  • łuszczyca i parakeratozy łuszczycowate, w tych przypadkach wykorzystuje się działanie redukujące kwasu pirogalusowego; dodatek do maści wynosi w tych wypadkach 2.5-10.0%;
  • zakażenia ropne, w postaci złuszczania lub stanów zapalnych rumieniowato-wysiękowych, wywołane przez ziarenkowce ropne, drożdże lub grzyby chorobotwórcze.

Do maści zawierających kwas pirogalusowy nie należy dodawać tlenku cynkowego, połączeń ołowiowych, tlenku rtęci, powstaje bowiem ciemne przebarwienie skóry.

Kwas. pirogalusowy wchłaniany jest przez skórę nie uszkodzoną; prowadzić to może do zatrucia ogólnego, któremu towarzyszy hemoliza krwinek, methemoglobinemia i methemoglobinuria oraz silne podrażnienie nerek z objawami bezmoczu i mocznicy. Nie należy pokrywać kwasem pirogalusowym przestrzeni zbyt rozległych, a w leczeniu tym konieczna jest dokładna kontrola moczu.

Stosując leczenie kwasem pirogalusowym należy tak go dawkować, by dobowa jego ilość nie przekraczała 5.0 gramów.

W niektórych zaróbkach kwas pirogalusowy ulega szybkiemu utlenieniu, a sama maść się rozkłada; dlatego maści te powinny być przygotowane z najprzedniejszych gatunków wazeliny lub smalcu.

Niektóre firmy kosmetyczne dodają do kremów wywołujących opaleniznę 1 -2% kwasu pirogalusowego; postępowanie takie zasługuje na potępienie, ponieważ środek ten stosowany przez czas dłuższy na powierzchnie rozległe może wywołać podrażnienie nerek i skóry.

Pochodne kwasu pirogalusowego:

Lenigalol, pyrogallolum triaceticum, jest połączeniem kwasu pirogalusowego z bezwodnikiem kwasu octowego; jest to żółtawy proszek nie rozpuszczający się w wodzie. Działanie lenigalolu jest podobne do działania kwasu pirogalusowego, posiada on jednak tę zaletę, że nie drażni, nie wywołuje przebarwienia skóry i nie plami bielizny, a co najważniejsze nie wywiera działania trującego, toteż w praktyce prywatnej można z powodzeniem posługiwać się tym przetworem; dla leczenia szpitalnego jest on zbyt kosztowny.

W stężeniu 5-10% lenigalol działa przeciwpasożytniczo i redukująco,w stężeniach 10-15% zmniejsza swędzenie i sączenie w zmianach wypryskowatych pochodzenia pasożytniczego; wreszcie w stężeniu 30-50% działa keratolitycznie i przyżegająco. Używany bywa wyłącznie w maści dla leczenia zmian wypryskowatych w stężeniu 0,5-10%, dla leczenia łuszczycy i spraw zbliżonych w stężeniach 10-20%.

10. Kwas salicylowy, acidum salicylicum, jest jednym z najczęściej stosowanych leków w lecznictwie dermatologicznym. Rozpuszcza się on trudno w wodzie zimnej, i część na 500 części wody, nieco łatwiej w wodzie wrzącej, łatwo rozpuszcza się w spirytusie, w eterze i w tłuszczach; w glicerynie natomiast z trudnością.

Działanie kwasu salicylowego: w stężeniach słabych 1-2% kwas salicylowy działa keratoplastycznie i odkażająco i uśmierza swędzenie; w stężeniach większych działa keratolitycznie, rozpulchnia naskórek, a przez to ułatwia przenikanie leków w głąb; w stężeniach dużych działa przyżegająco.

Sposób stosowania kwasu salicylowego:

  • w proszku celem działania odkażającego, jako domieszka 2-3%;
  • w płynach spirytusowych, jako domieszka 2%, najczęściej dla uśmierzenia i spotęgowania odkażającego działania spirytusu;
  • w maściach i w pastach, w stężeniu 1 - 3% , jeśli maść ma wywierać działanie keratoplastyczne, w stężeniach 10%, jeśli chodzi o działanie keratolityczne;
  • w kolodionach do leczenia modzeli i odgniotów - w stężeniach 10-20%.

Wskazania: stosowanie kwasu salicylowego wskazane jest w leczeniu większości schorzeń skóry; prawidłowo dawkowany spełnia on zawsze swą rolę korzystnie. Pamiętać należy tylko, że kwas salicylowy rzadko używany bywa jako właściwy środek leczniczy, a znacznie częściej jako czynnik sprzyjający działaniu innych leków.

Kwas salicylowy łatwo przechodzi przez naskórek do krążenia ogólnego; najgorzej wchłania się on z maści i past przygotowanych na wazelinie, lepiej z przygotowanych na zaróbkach higroskopijnych - eucerynie, rezorbinie, najlepiej z zawiesin oleisto-wodnych. Dodanie mydła potasowego do maści ułatwia wchłanianie kwasu salicylowego, tak więc z maści przygotowanej na wazelinie przechodzi do ustroju 40 razy mniej kwasu salicylowego niż z takiej samej ilości zawiesiny oleisto-wodnej (emulsji) lub z maści przygotowanej na śluzie roślinnym.

W związku z wchłanianiem dużej ilości kwasu salicylowego wystąpić mogą odczyny alergiczne i objawy zatrucia ogólnego.

11. Kwas trójchlorooctowy, acidum trichloroaceticum. Bezbarwne wybitnie higroskopijne kryształy, łatwo rozpuszczalne w wodzie, spirytusie i eterze. Kwas trójchlorooctowy działa silnie przyżegająco. Stosowany bywa najczęściej w postaci 50% rozczynu wodnego, rzadziej w postaci krystalicznej. Wskazaniami do jego stosowania są niewielkie nowotwory łagodne i zgrubienia tkanek: znamiona, odgnioty, modzele, brodawki itp. Kwas trójchlorooctowy wykazuje znacznie mniejszą zdolność, w porównaniu do innych kwasów stężonych, do wywoływania blizn szpetnych, przerosłych.

12. Kwas winowy, acidum tartaricum. Kryształy bezbarwne i bezwonne, łatwo rozpuszczające się w wodzie, w 4 częściach wyskoku, w 250 częściach eteru; nie rozpuszczają się one w benzynie i w chloroformie. Kwas winowy wywiera działanie bakteriobójcze, ponadto zmniejsza (po początkowym okresie pobudzenia) wydzielinę gruczołów potowych i łojowych; w pewnym stopniu łagodzi również swędzenie.

Stosowany bywa:

  • w proszku - w postaci dodatku 2-3% do łojku weneckiego, w pudrach przeciwko poceniu;
  • w postaci 1-2% rozczynu wodnego lub spirytusowego w płynach do włosów.

Wskazaniami do stosowania kwasu winowego jest łojotok oraz pocenie nadmierne.

VIII. MENTOL - MENTHOLUM

Mentol wywołuje uczucie zimna, uśmierza swędzenie; stosowany bywa w spirytusie w ilości 0.5-2.0% i w maściach w koncentracji 2-5%. Mentol może drażnić skórę, toteż w stanach zapalnych jest przeciwwskazany.


↓ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↓

promocja

↑ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↑


IX. BETANAFTOL

Naftole są pochodnymi naftaliny; alfanaftol jest silnie trujący i w lecznictwie zastosowania nie znalazł, używany bywa wyłącznie mniej trujący betanaftol.

Betanaftol jest środkiem przeciwpasożytniczym, złuszczającym i redukującym naskórek; stosowany bywa w maściach o zawartości 2-5% i w rozczynach spirytusowych 1/4-1/2%; stężeniach słabych uśmierza on swędzenie.

W maściach silnie złuszczających ilość betanaftolu podwyższona zostaje do 10%. Betanaftol ulega rozkładowi pod wpływem światła, toteż przepisywać należy go w słoikach ciemnych. Wskazania do stosowania betanaftolu są następujące: grzybice naskórka, trądzik i złuszczanie łuszczycowate, łuszczyca, liszaj zwykły, świerzb; do leczenia swędzenia można przepisać go jedynie na ogniska małe.

Betanaftol łatwo wchłaniany jest przez naskórek, nawet nie uszkodzony; wydzielany przez nerki drażni on je silnie, wywołując białkomocz i krwiomocz, jako wynik zapalenia miąższowego nerek. Wrażliwość osobnicza na betanaftol ulega dużym wahaniom i to właśnie czyni środek ten bardzo niebezpiecznym. Mocz zawierający betanaftol zabarwia się na zielonkawo, a potem na żółtoczerwono.

Betanaftol może podrażnić spojówkę gałek ocznych, wywołać zmętnienie rogówki i soczewki; niekiedy powstają nawet wylewy krwawe w siatkówce. Betanaftolu nie należy stosować na duże przestrzenie skóry i przez czas dłuższy; już 3 gramy betanaftolu podane w maści w przeciągu doby wywołać mogą ciężkie, a nawet groźne dla życia uszkodzenia nerek.

Epicarinum, pochodny betanaftolu jest środkiem przeciwpasożytniczym, lekko drażniącym, złuszczającym powierzchowne warstwy naskórka i podobno pobudzającym wzrost włosów. Epikaryna stosowana bywa jako maść 5-10% lub w postaci rozczynu spirytusowego 2-10% . Wskazania do stosowania epikaryny są następujące: świerzbiączka, łysienie plackowate, łojotok skóry głowy. Epikaryna ma tą wyższość nad betanaftolem, że prawie nie jest trująca.

X. OLEJE

W dermatologii najczęściej w użyciu są następujące oleje:

  • Oleum anisi dodawany bywa w ilości 1-10% do spirytusu, maści lub do mazideł przeznaczonych do usuwania pasożytów zwierzęcych, wszy, pcheł, komarów.
  • Oleum arnicae, w ilości 2-10% w rozczynach spirytusowych i w płynach do włosów wywiera działania drażniące i sprzyja porostowi włosów.
  • Oleum chamomillae w ilości 2-5% dodaje się do maści, działa lekko znieczulająco, przeciwzapalnie i odkażająco.
  • Oleum eucalypti w ilości 5% w maściach przeciwko odmrożeniom i dla leczenia odmrozin, w ilości 2% dodawany bywa do spirytusu dla zapobiegania ukąszeniom przez komary, muchy itd.
  • Oleum terebinthinae działa drażniąco; często stosowany bywa w ilości 3-6% w maściach dla leczenia odmrozin.

XI. REZORCYNA

Rezorcyna wywiera działanie bakteriobójcze bardzo wyraźne, silniejsze nawet od działania fenolu; w stężeniach słabych, 2-5% , działa ona keratoplastycznie, w silnych - redukująco i złuszczająco. Pod wpływem rezorcyny powierzchnia naskórka pokrywa się początkowo gładką, lśniącą błonką, jak gdyby kolodionem, a po dłuższym działaniu rezorcyny - warstwą ciemno szarą. Stosowana przez czas długi wywołuje rezorcyna skurcz naczyń krwionośnych i działa przyżegająco.

Rezorcynę przepisuje się w następujących postaciach:

  • w 0.5-2% rozczynie wodnym w sączących stanach zapalnych skóry, w trądziku różowatym i w swędzeniach;
  • w 2-5% rozczynach spirytusowych dla odkażania skóry oraz w płynach tonizujących i pobudzających porost włosów;
  • w 2-5% stężeniu w maściach i w pastach wypisywanych w celu przyśpieszenia epitelizacji i rogowacenia;
  • w 10-40% stężeniu w maściach i w pastach, przeznaczonych do działania złuszczającego, redukującego i żrącego;
  • w stanie czystym, jako środek żrący.

Rezorcyna nie rozpuszcza się w tłuszczach i trudno się rozciera, toteż przygotowanie maści zawierających rezorcynę wymaga poprzedniego rozpuszczenia jej w niewielkiej ilości wody lub spirytusu. Preparaty bardzo czyste, np. resorcinum purissimum resublimatum rozcierają się łatwiej i lepiej nadają się do wyrobu płynów na włosy i maści. Rezorcyna wchłania się stosunkowo łatwo przez skórę, zwłaszcza pozbawioną naskórka lub znajdującą się w stanie zapalnym. Objawy zatrucia powstające przy tym polegają na zawrotach głowy, wymiotach, poceniu, drgawkach, sinicy,zaburzeniach czynności serca; mocz przybiera barwę zielonkawą lub brunatną.

Euresol, euresolum, jest połączeniem resorcyny z kwasem octowym; jest to gęsty, żółty płyn o charakterystycznej woni i konsystencji syropu. Rozpuszcza się on w alkoholu, chloroformie, benzynie i acetonie, w wodzie - trudno. Działanie euresolu jest takie samo, jak rezorcyny, jednak łagodniejsze i słabsze. Sposób przepisywania - w spirytusie w ilości 5-6% , w maściach w ilości 5-10% . Wskazany jest w łojotoku, trądziku i łysieniu plackowatym.

XII. RTĘĆ

Rtęć jest silną trucizną dla zarodzi komórek, co najprawdopodobniej zależy od dużego powinowactwa jej jonów do ciał białkowych. W dermatologii rzadko stosuje się rtęć metaliczną, zwykle; zaś rozmaite jej połączenia. Większość z nich wywiera silne działanie odkażające, niektóre zaś, jak np. tlenek rtęci żółty, hydrarg. oxydatum flavum, wykazują działanie wybiórcze w stosunku do ziarenkowców ropnych.

Działanie przyżegające rtęci jest bardzo wyraźne, zwłaszcza przy użyciu jej w postaci sublimatu. W stosunku do nacieków rozmaitego rodzaju, powiększenia gruczołów chłonnych, czyraków, ropowicy itd., większość przetworów rtęciowych wywiera wybitne działanie resorbujące. Działanie złuszczające w stopniu najwybitniejszym posiadają rozpuszczalne przetwory rtęci; przy stosowaniu dłuższym i w stężeniach większych własność ta występuje również i w innych przetworach rtęciowych.

Przetwory rtęciowe:

1. Chlorek rtęciowo-amonowy, hydrargyrum praecipitatum album, działa odkażająco, złuszczająco i odbarwiająco; stosuje się w łuszczycy, liszaju, trądziku, w leczeniu przebarwień i wyprysku. Wypisywany jest najczęściej w postaci maści 1-10%, rzadziej w papkach. Aczkolwiek chlorek rtęciowo-amonowy nie rozpuszcza się w tłuszczach, ulega on jednak wchłanianiu przez skórę i przechodzi do gospodarki ogólnej ustroju; najprawdopodobniej rtęć łączy się z kwasami powierzchni, a powstające przy tym połączenia rozpuszczalne ulegają wchłanianiu.

2. Maść rtęciowa szara, ung. hydrargyri cinereum, zawiera 33% rtęci metalicznej, roztartej nader subtelnie w tłuszczu.

Szarucha znajduje zastosowanie przede wszystkim w leczeniu kiły, w dermatologii stosowana bywa rzadziej, głównie dla przyśpieszenia wchłaniania nacieków zapalnych i jako środek przeciwpasożytniczy. Wskazania do stosowania szaruchy są następujące: wrzody podudzi, nacieki wywołane przez zakażenia ziarenkowcami ropnymi (ropowica, czyraki, stany zapalne gruczołów chłonnych), wszawica łonowa.

Dla usuwania wszy łonowych często używana bywa szarucha; działanie jej jest bardzo skuteczne, może ona jednak wywołać stan zapalny; to samo powiedzieć należy o stosowaniu jej na skórę odbytu w przypadkach owsików. Dlatego korzystniej używać w tych wypadkach ung. hydrargyri cinereum dilutum, która składa się z 20 części szaruchy, 15 części lanoliny i 25 części smalcu.

3. Oleinian rtęci, hydrargyrum oleinicum. Silnie działa przeciwpasożytniczo przy zakażeniach ziarenkowcami, zwłaszcza zaś gronkowcami. Stosowany bywa głównie w leczeniu zakażeń gronkowcami mieszków włosowych (folliculitis staphylogenes).

4. Siarczek rtęciowy czerwony cynober, hydrargyrum sulfuratum rubrum, wywiera silne działanie przeciwpasożytnicze, zmniejsza wydzielanie łoju przez gruczoły łojowe. Wskazania: zakażenia skóry gronkowcami i paciorkowcami, impetigo, folliculitis, złuszczanie łuszczycowate. Sposób stosowania: najczęściej w maściach, w ilości 1% siarczku rtęci; zazwyczaj jednocześnie dodawana bywa siarka, rzadziej siarczek rtęciowy stosowany bywa w postaci mieszanki.

5. Sublimat, dwuchlorek rtęci, hydrargyrum bichloratum corrosivum. Działanie sublimatu: sublimat posiada wybitne własności przeciwkiłowe i przeciwpasożytnicze, jest środkiem złuszczającym i odbarwiającym. Wskazania do stosowania sublimatu: wszawica łonowa i głowowa, piegi.

Dla usunięcia wszawicy łonowej lub dla leczenia zakażeń ropnych przepisuje się maści o zawartości 0.2% sublimatu w smalcu świńskim, 0.1-1% w lanolinie i wazelinie. Dla usuwania piegów sublimat wypisuje się w maści o zawartości 2-3% w wazelinie z lanoliną. Należy jednak poprzednio zbadać wrażliwość skóry na rtęć. Sublimat dodawany bywa w ilości 0.1-0.20% do płynów przepisywanych do pobudzenia porostu włosów.

6. Tlenek rtęciowy czerwony, hydrargyrum oxydatum rubrum, działa tak samo, jak i tlenek rtęciowy żółty; wadą tego przetworu jest jego zdolność do rozkładania się pod wpływem światła. Stosowany bywa w maściach o zawartości 1-10%, rzadziej w papkach.

7. Tlenek rtęciowy żółty, hydrargyrum oxydatum flavum, działa przeciwpasożytniczo; stosuje się głównie dla leczenia paciorkowcowych i gronkowcowych zakażeń skóry, rzadziej w leczeniu wyprysku. Najczęściej wypisywany bywa w maściach 1-5%. Do maści, zawierających żółty lub czerwony tlenek rtęci, nie należy dodawać połączeń żelaza. Nie należy stosować ich na obszerne powierzchnie skóry, u osobników wykazujących objawy skazy uczuleniowej. Maści te, zwłaszcza stare,mogą silnie drażnić skórę.

8. Kalomel, hydrargyrum chloratum, stosuje się głównie w maści 10-30% dla leczenia zmian kiłowych, w tym celu stosuje się posypkę kalomelową.

Wzory recept:

Rp.: Hydrargyri bichlorati 1.0, Aceti ad 300.0; płyn do niszczenia wszy głowowej, łonowej i do usuwania ich gnid.

Rp.: Hydrarg. bichlorati 0.30, Chlorali hydrati 5.0, Aceti aromatici, Aetheris petrolei aa 30.0, Spiritus camphorati ad 300.0. Płyn do niszczenia wszy i gnid.

Rp.: Hydrarg. bichlorati 0.50, Trae cantharidarum 5.0, Spiritus camph. ad 300.0. Płyn drażniący dla rozcierania ognisk łysienia plackowatego.

Rp.: Hydrarg. chlorati, Bismuth. subnitr. aa 2.0,Vaselini fl. ad 30.0. Maść odbarwiająca.

Rp.: Hydrarg. chlorati, Tannini aa 1.0, Amyli glycerinati ad 30.0. Łupież biały.

Rp.: Zinci oxydati 0.20, Hydrarg. ppti albi 0.10, Ol. cacao., Ol. ricini aa 10.0. Chloasmata.


↓ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↓

promocja

↑ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↑


XIII. SIARKA

Siarka należy do najstarszych i najczęściej używanych w lecznictwie dermatologicznym środków. Działanie jej jest wielostronne: działa ona redukująco na naskórek, zmniejsza wydzielinę gruczołów łojowych, w komórkach odgrywa rolę katalizatora i pobudza przemianę materii, wywiera wyraźne działanie przeciwpasożytnicze i bakteriobójcze, w stężeniach małych wywołuje skurcz naczyń, przy stosowaniu dłuższym i w stężeniach silniejszych sprowadza ich rozszerzenie i wywołuje stan zapalny. Na naskórek działa ona początkowo keratoplastycznie, potem zaś keratolitycznie, wywołuje jego złuszczanie i oddzielanie. Pod wpływem siarki odczyn powierzchni skóry staje się alkaliczny.

Przetworami siarki najczęściej stosowanymi w lecznictwie dermatologicznym są:

1. Dwusiarczek węgla, carboneum sulfuratum, jest to płyn o ostrej, niemiłej woni, bardzo lotny i zapalny, rozpuszcza on tłuszcze i siarkę strąconą, wywiera działanie drażniące i zmniejsza łojotok. Polecony był przez Sabourauda jako skuteczny środek dla leczenia łojotoku skóry owłosionej.

Rp.: Sulfur. ppti 2.0-3.0, Carbonei tetrachlorati, Acetoni anhydr. aa 25.0, Carbonei sulfurati redest. 50.0.

2. Wodorosiarczek barowy, barium sulfuratum, jest silnym środkiem rozpuszczającym substancję rogową, używany bywa dla usuwania owłosienia.

Rp.: Barii sulfurati 45.0, Zinci oxydati, Amyl. oryzae aa 27.5, Ol. lavandulae, Ol. verbenae aa gtt III.Aquae dest. 100.0
Pastą tą należy nasmarować skórę na 5-10 minut, po czym zmyć, a skórę przypudrować lub pokryć maścią obojętną.

3. Siarka strącona, sulfur. praecipitatum; siarka strącona, siarka oczyszczona - sulfur depuratum oraz siarka czysta - sulfur sublimatum, są przetworami pod względem farmakologicznym prawie identycznymi, różniącymi się jedynie stopniem oczyszczenia i zawartością domieszek, w szczególności siarczków. Siarka strącona działa wyraźnie przeciwpasożytniczo, co najprawdopodobniej tłumaczy się powstawaniem w skórze siarkowodoru i alkalicznych związków siarkowych; małe dawki siarki, stosowane przez czas krótki, działają keratoplastycznie, niekiedy zmniejszają swędzenie. Koncentracje silne lub stosowane przez czas dłuższy działają keratolitycznie, wywołują stan zapalny, zmniejszają wydalanie łoju. Siarka źle jest znoszona przez skórę cienką, delikatną i w stanie zapalnym.

Sposób stosowania:

  • pudry z domieszką 5-50% siarki; jako zaróbkę wybierać należy talk,kwas borowy lub inne proszki obojętne; trzeba nadmienić, że siarka w pudrze częściej wywołuje podrażnienie skóry, niż stosowana w innej postaci;
  • mieszanki, papki są dosyć częstym sposobem stosowania siarki, zwłaszcza w leczeniu trądzika, łojotoku, czyraczności; domieszka jej waha się zazwyczaj w granicach od 2-20%;
  • maści i pasty - z domieszką 2-20% siarki.

Wskazania: łojotok, łuszczyca, złuszczanie łuszczycowate, trądzik różowaty, trądzik pospolity, świerzb, erytrodermie.

4. Sulfidal, sulfur colloidale. Działanie takie samo, jak siarki strąconej, nie drażni jednak skóry. Sposób stosowania: 10-20% papki, maści lub pasty. Wskazania takie same, jak dla siarki strąconej.

5. Sulform jest organicznym połączeniem siarki; nierozpuszczalny w wodzie; w wyskoku i w eterze rozpuszcza się z trudnością, w benzolu, w chloroformie i w tłuszczach - łatwo. Stosuje się w maściach i w pastach w ilości 2-10% lub w spirytusie.

6. Wodorosiarczek wapniowy, calcium sulfuratum, jest środkiem bardzo silnie rozpuszczającym substancję rogową, stosuje się dla usuwania owłosienia. Sposób stosowania taki sam jak wodorosiarczku barowego.

7. Wodorosiarczek wapniowy, kalium sulfuratum, używa się głównie do kąpieli siarczanych w ilości 50-150 na wannę; wanna powinna być emaliowana.

8. Płyn Vleminckxa, liquor calcii sulfurati, płyn żółtobrunatny o woni siarki, działa przeciwpasożytniczo, drażni skórę, niekiedy uśmierza swędzenie.

Płyn ten używany bywa jako 2-20% domieszka do mieszanek stosowanych w trądziku, w łuszczycy i w złuszczaniu łuszczycowatym. W kąpielach i w stanie czystym używany bywa do leczenia świerzbu, zwłaszcza w lecznictwie masowym, tanim. Na kąpiel dla dziecka przepisać należy 50 g płynu Vleminckxa, dla dorosłych 100-150 g; wanna powinna być emaliowana.

XIV. WODNIK CHLORALU

Bezbarwne kryształy, łatwo rozpuszczające się w wodzie, wyskoku i w eterze. Wodnik chloralu drażni silnie skórę, zmniejsza swędzenie, być może zmniejsza nawet wydzielanie łoju. Stosowany bywa w wyskoku w stężeniu 3-5% dla wyrobu płynów do włosów, w maściach w stężeniach 5-10%.

Wskazania do stosowania wodnika chloralu: łojotok skóry głowy, łysienie plackowate, swędzenie ograniczone bez objawów podrażnienia; w schorzeniach zapalnych wodnik chloralu jest przeciwwskazany.

XV. SREBRO

Najczęściej stosowanym w dermatologii związkiem srebrowym jest azotan srebra; działa on bakteriobójczo, przeciwpasożytniczo, ściągająco, zwłaszcza na powierzchnie pozbawione naskórka i sączące; w stężeniach silnych działa keratolitycznie i przyżegająco, w słabych keratoplastycznie; zmniejsza wyraźnie swędzenie.

Azotan srebra stosowany bywa w stanie czystym, per se, w postaci ołówków; jednym z częstych sposobów przepisywania jego są rozczyny wodne 0.25%- 1%-10%-20%, wreszcie nierzadko przepisuje się go w maściach. Azotan srebra, zwłaszcza w pędzlowaniach i okładach, nie powinien być stosowany długo, najwyżej 5-6 dni, gdyż po tym czasie zaczyna on drażnić.

Wskazaniami do stosowania azotanu srebra są:

  • swędzenie, zwłaszcza odbytu; pędzlowania codzienne 2-5-10% rozczynem są niekiedy bardzo skuteczne;
  • zmiany wypryskowate w okresie sączenia - okłady z 0.25% azotanu srebra lub pędzlowania 1-2% rozczynem;
  • ogniska liszajowacenia, lichenizacji, pędzlowania 20-50% rozczynem;
  • rozpadliny, zwłaszcza w głębi fałdów, w przypadkach wyprzenia lub liszajca - pędzlowanie 5-10% rozczynem azotanu srebra;
  • owrzodzenia trudno gojące się, pokryte ziarniną atoniczną -pędzlowania 2-5% azotanem srebra;
  • w tak zwanych rogowaceniach łożyska paznokciowego działanie korzystne wywiera wkraplanie 2-5 kropel 10% rozczynu azotanu srebra pod płytkę paznokciową;
  • drobne nowotwory, brodawki, kłykciny kończyste, ziarnina, owrzodzenia gruźlicze i bujające wykwity gruźlicze mogą być przyżegane azotanem srebra w stanie czystym.

Powrót do spisu treści tomu 1

Wersja internetowa podręcznika pt. "Choroby skóry. Podręcznik dla lekarzy i studentów" (Warszawa 1948) została udostępniona wszystkim zainteresowanym na Portalu Dermatologicznym 'dermatozy.pl' dla uczczenia 70. rocznicy śmierci prof. Mariana Grzybowskiego (ur. 15 czerwca 1895 w Czardżou, zm. 11 grudnia 1949 w Warszawie).

Śledź nas na Facebooku:

facebook

Kontakt:

Kontakt

polecamy

Uwaga: Możesz korzystać z tego serwisu jedynie pod warunkiem przyjęcia następujących zasad korzystania: Treści zawarte na tej stronie są skierowane do lekarzy i nie stanowią poradnika dla pacjentów, mogą przedstawiać m.in. poglądy historyczne i niezgodne z aktualnym stanem wiedzy. Autorzy tekstów opublikowanych na tym portalu wykluczają odpowiedzialność za szkody wynikające z ewentualnego zastosowania przedstawionych informacji. Każda informacja medyczna powinna być weryfikowana w innych, aktualnych źródłach fachowych przez lekarza posiadającego wiedzę pozwalającą na ocenę treści fachowych. Ten serwis nie zastępuje porady lekarskiej, jeżeli podejrzewasz u siebie chorobę skóry, zwróć się niezwłocznie do specjalisty dermatologa! Wszelkie prawa zastrzeżone. Właściciel praw autorskich do niniejszego dzieła udziela zgody na nieodpłatne korzystanie z niego wyłącznie w celach niekomercyjnych. Wszelkie inne zastosowania wymagają pisemnej zgody właściciela praw autorskich. Kopiowanie zabronione!
© Radosław Śpiewak All rights reserved. Document created: 11 December 2019, updated: 27 January 2020.