spis treści serwisu strona startowa

Ustawienia:

Oglądasz wersję MOBILE (duże litery)

Wybierz wersję desktop (małe litery)


dermatozy.plarchiwumChoroby skóry w rolnictwie

Jak ustrzec się przed chorobami skóry w rolnictwie?

Rolnik na kombajnie

Radosław Śpiewak

Instytut Medycyny Wsi, Lublin, 1999


Dlaczego powinieneś przeczytać to opracowanie?

Opracowanie to powstało z troski o Twoje zdrowie. Pracując w Instytucie Medycyny Wsi w Lublinie*, leczyłem setki rolników z chorobami skóry. Dzięki temu doskonale wiem, jak wiele trzeba jeszcze zrobić dla zapewnienia pracującym na roli zdrowego i godnego życia. Starałem tu się opisać najczęstsze problemy skórne występujące u rolników oraz podać sposoby zapobiegania i radzenia sobie z nimi.

Mam nadzieję, że znajdziesz tu rady, które pomogą Ci dłużej cieszyć się zdrowiem i owocami swojej pracy.

Z poważaniem
Radosław Śpiewak
specjalista dermatolog

(*Profesor Radosław Śpiewak pracował w Instytucie Medycyny Wsi w Lublinie w latach 1994-2003, informacje na temat aktualnego zatrudnienia można znaleźć tutaj)

W niniejszym opracowaniu autor przedstawia poglądy ukształtowane podczas pięcioletnich badań naukowych nad zawodowymi chorobami skóry, którymi zostało objętych ponad 1000 rolników oraz uczniów szkół rolniczych. Badania te autor prowadził w Instytucie Medycyny Wsi w Lublinie, Klinice Dermatologicznej Reńsko-Westfalskiej Wyższej Szkoły Technicznej w Akwizgranie (Niemcy) oraz w Instytucie Medycyny Pracy w Kuopio (Finlandia). Przedstawione tutaj poglądy nie są jednak oficjalnym stanowiskiem żadnej z tych instytucji, a opracowanie niniejsze zostało wykonane przez autora w jego czasie wolnym. © Radosław Śpiewak. Szczegółowa informacja na końcu.

Zawartość broszury:

  • Czy warto dbać o skórę?
  • Czy praca rolnika jest “zdrowa” dla skóry?
  • Zagrożenia dla skóry i sposoby ochrony
  • Higiena skóry podczas pracy
  • Najczęstsze choroby skóry
  • Pielęgnacja chorej skóry
  • Choroby zawodowe skóry u rolników
  • Czy Twoje dziecko może zostać rolnikiem?

Czy warto dbać o skórę?

Na pozór mogłoby się wydawać, że skóra to tylko “worek” na narządy wewnętrzne, potrzebny tylko do ich ochrony przed zabrudzeniem i utrzymujący je na miejscu. To błędne wyobrażenie! W rzeczywistości skóra jest największym narządem ciała ludzkiego. Bierze ona udział w gospodarce cieplnej naszego ciała, przemianie materii, produkcji witamin. Skóra jest też pierwszą linią obrony naszego układu odpornościowego.

Nie zapominajmy, że skóra pełni również ważną funkcję w kontaktach społecznych. Osoby o jędrnej, gładkiej skórze są uważane za ładne i atrakcyjne, wygląd skóry może zdradzać stan zdrowia, pochodzenie i status społeczny danej osoby.

Zdrowa skóra to warunek zdrowia całego organizmu!

Choroby skóry nie są jedynie defektem urody, lecz często wiążą się ze znacznym upośledzeniem jakości życia i zdolności zarobkowania chorego. To nie przypadek, że najcięższą próbą, na jaką została wystawiona bogobojność biblijnego Hioba była właśnie choroba skóry. Choroba skóry odciska się piętnem na całym życiu. Na przykład osoba chora na wyprysk rąk musi znosić uporczywe swędzenie, na skórze powstają bolesne i trudno gojące się pęknięcia, wykonanie prostych czynności lub nawet tylko zamoczenie rąk powoduje trudne do zniesienia uczucie pieczenia skóry, łatwo dochodzi do zakażeń.

wyprysk rąk

Ciężkie i długotrwałe choroby skóry mogą być przyczyną inwalidztwa!

Czy praca rolnika jest “zdrowa” dla skóry?

Skóra rolnika jest szczególnie narażona na szkodliwe czynniki. Dlatego skóra wielu rolników wydaje się "starsza" od skóry ich rówieśników pracujących w biurach lub fabrykach. Podczas swojej pracy rolnik styka się ze szkodliwymi dla skóry czynnikami fizycznymi, chemicznymi i biologicznymi. Czynniki te mogą powodować różnorakie uszkodzenia: od oparzeń i zakażeń skóry aż po trwające wiele lat choroby przewlekłe a nawet nowotwory.

Uszkodzenia skóry, do których może dojść podczas pracy w rolnictwie:

nagłe wypadki z zadziałaniem czynników mechanicznych, termicznych lub chemicznych (rany, oparzenia chemiczne, oparzenia termiczne i odmrożenia)

zakażenia skóry (grzybicze, bakteryjne lub wirusowe)

wyprysk z podrażnienia (długotrwałe działanie substancji drażniących, np. nawozów, środków odkażających, detergentów, oleju napędowego)

wyprysk alergiczny (uczulenie na sierści zwierząt, pył zbożowy, środki ochrony roślin, itd.)

pokrzywka i inne rzadsze choroby skóry mogą być wywoływane przez te same substancje, np. wyprysk alergiczny

zwyrodnienie (“przedwczesne starzenie”) skóry na skutek wieloletniego działania promieniowania słonecznego i niekorzystnych czynników atmosferycznych

nowotwory skóry jako skutek wieloletniego działania promieniowania słonecznego lub innych czynników (pestycydy)

Zagrożenia dla skóry i sposoby ochrony

Rolnik narażony jest na wiele czynników szkodliwych. Można się jednak przed nimi chronić. Zachowanie higieny podczas pracy oraz pielęgnacja skóry po pracy pomaga uniknąć wielu dokuczliwych chorób skóry. Czasem konieczna jest zmiana złych nawyków w pracy. Na przykład, bardzo ważne jest stosowanie oddzielnej odzieży roboczej oraz odpowiednich rękawic ochronnych i obuwia ochronnego. Do substancji płynnych oraz żrących stosuje się rękawice gumowe, do prac przy zwierzętach oraz materiałach sypkich zakładaj rękawice drelichowe. Ubranie robocze ulega zanieczyszczeniu substancjami szkodliwymi dla skóry, dlatego należy w nim pozostawać tylko podczas pracy. Pod żadnym pozorem nie wolno w tym ubraniu przebywać w domu, odpoczywać, chodzić na zakupy itd. Zdejmując ubranie robocze po pracy chronimy siebie oraz innych domowników przed działaniem substancji szkodliwych.

Promieniowanie słoneczne powoduje przedwczesne starzenie i zwyrodnienie skóry. Nadmierne nasłonecznienie powoduje po latach powstawanie niebezpiecznych nowotworów skóry.

Do prac polowych należy ubierać ubrania z długimi rękawami i nogawkami, głowę chronić kapeluszem lub kaszkietem. Odsłonięte części ciała (twarz, przedramiona, kark, szyja) należy zawsze smarować kremem ochronnym z filtrem przeciwsłonecznym (podawany na opakowaniu kremu wskaźnik ochrony skóry, czyli tzw. faktor powinien wynosić co najmniej 20).

Czynniki mechaniczne zazwyczaj wywierają swoje działanie na skórę podczas wypadków, a ich efektem są skaleczenia, zmiażdżenie lub stłuczenie skóry i tkanek sąsiadujących.

Informacje na temat zapobiegania wypadkom można uzyskać w Ośrodkach Doradztwa Rolniczego. Jeżeli już do wypadku dojdzie, skaleczenia należy oczyścić czystą wodą a następnie odkazić 70% spirytusem (zastosowanie większych lub mniejszych stężeń na przykład wódki lub spirytusu rektyfikowanego nie zapewnia całkowitego odkażenia), wodą utlenioną lub jodyną. W ten sposób zapobiegniesz powstaniu zakażenia. Rany głębokie lub rozległe powinny być zawsze zaopatrzone przez lekarza. Szczególnej troski wymagają rany zanieczyszczone ziemią lub nawozem zwierzęcym - w takich sytuacjach niezbędne jest podanie szczepionki przeciwtężcowej.

Wysoka temperatura powoduje oparzenie skóry, a niekiedy również głębiej leżących tkanek.

Jeżeli dojdzie do oparzenia, najważniejsze jest szybkie usunięcie źródła ciepła i długotrwałe chłodzenie oparzonego miejsca. Najlepsze jest chłodzenie wodą o temperaturze ok. 10ºC przez 10 do 30 minut. Im bardziej rozległe oparzenie, tym dłużej musi trwać ochładzanie. Niewielkie oparzenia objawiające się zaczerwienieniem, opuchlizną i niewielkim bólem można następnie posmarować maścią witaminową i przyjąć 2-3 tabletki Polopiryny lub innego środka przeciwbólowego dostępnego bez recepty. Jeżeli oparzenie jest rozległe (np. ma powierzchnię większą od dłoni) albo w oparzonym miejscu powstaną pęcherze lub widać zwęglone kawałki skóry, po ochłodzeniu należy jak najszybciej udać się do lekarza.

Niska temperatura powoduje odmrożenia skóry.

W okresach wietrznych, chłodnych i wilgotnych, przed pracą należy natłuścić skórę odsłoniętych części ciała, np. maścią witaminową lub wazeliną. Ubranie powinno być ciepłe, suche i niezbyt obcisłe, tak aby ucisk nie utrudniał krążenia krwi. Należy pamiętać, że do powstania odmrożenia wcale nie jest konieczny duży mróz. Szczególnie u osób starszych z zaburzeniami krążenia (częste drętwienia i kurcze łydek) wystarczyć może kilka godzin pracy w nieogrzewanej kabinie traktora w niewłaściwym i przemoczonym obuwiu, nawet jeśli temperatura powietrza oscyluje w granicach 0ºC. Gdy dojdzie do odmrożenia, skórę należy ogrzać do temperatury pokojowej, najlepiej ciepłym powietrzem z grzejnika pokojowego lub suszarki do włosów, a poszkodowanemu podać ciepłe płyny. Jeżeli uczucie drętwienia nie ustępuje a w obrębie odmrożonej skóry powstają pęcherze lub sinofioletowe ogniska martwicy, poszkodowanego powinien jak najprędzej zbadać lekarz.

Żrące środki chemiczne (np. kwas z akumulatora, stężone roztwory nawozów mocznikowych, wybielacz chlorowy, stężone środki odkażające do konwi na mleko lub wapno) powodują uszkodzenie skóry podobne do oparzenia termicznego.

Skórę należy natychmiast spłukać dużą ilością wody, aż do całkowitego usunięcia substancji żrącej, następnie oparzone miejsce zawinąć czystą gazą lub płótnem i bez zwłoki udać się do lekarza.

Środki ochrony roślin stosowane obecnie cechują się niewielką toksycznością, mogą jednak podrażniać i uczulać skórę powodując swędzący i dokuczliwy wyprysk.

Do oprysków należy zawsze stosować ochronną odzież roboczą. Zawsz należy pracować w rękawicach! Po zakończeniu oprysków należy natychmiast spłukać ciało bieżącą wodą z niewielką ilością mydła (woda nie powinna być zbyt gorąca) i zmienić ubranie. Odzież roboczą należy wyprać, ponieważ zawsze pozostają na niej resztki stosowanych środków chemicznych, które mogą dostać się na powierzchnię skóry. Im dłużej skóra jest narażona na kontakt z daną substancją, tym większe ryzyko uczulenia.

Nawozy mineralne , jeśli dostaną się na skórę mogą powodować podrażnienia i uczulenie skóry podobnie jak środki ochrony roślin. Nawozy o wysokiej zawartości mocznika lub soli amonowych mogą powodować chemiczne oparzenia skóry.

Podczas rozsiewania nawozów mineralnych obowiązują te same zasady jak przy opryskach.

Olej napędowy i smary są częstą przyczyną podrażnień skóry, szczególnie rąk.

Do nalewania paliwa należy zawsze zakładać grube rękawice gumowe. Rękawice tekstylne nie chronią skóry przed ropą – wręcz przeciwnie: po zamoczeniu przemieniają się w “opatrunek drażniący”. W przypadku zachlapania odzieży ropą, zabrudzoną skórę należy przemyć wodą z mydłem i zmienić ubranie. Przed naprawą maszyn skórę rąk należy posmarować tłustą maścią lub kremem (np. maść ochronna, maść silikonowa itp.). Tam, gdzie to możliwe należy zawsze używać rękawic!

Pył powstaje podczas wielu prac polowych, szczególnie podczas kombajnowania i przeładunku zboża, międlenia lnu, przerzucania siana itd. Osadzający się na skórze pył może powodować podrażnienia lub uczulenie skóry.

Godne zalecenia jest stosowanie ubrań roboczych z przewiewnych materiałów, umożliwiających oddychanie skóry ale jednocześnie nie dopuszczających pyłu na skórę. Bezpośrednio po pracy skórę należy spłukać bieżącą wodą.

Detergenty i środki odkażające stosowane są w gospodarstwie do mycia urządzeń dojarskich, konwi do mleka a także do czyszczenia obór i chlewów. Mogą one wywierać silne działanie drażniące na skórę.

Podczas stosowania detergentów i środków odkażających należy zawsze używać rękawic! W przypadku zachlapania, zamoczone ubranie należy zmienić a skórę obficie spłukać wodą, starannie wysuszyć i posmarować tłustą maścią witaminową.

Zwierzęta mogą być źródłem substancji uczulających, nawet jeśli są całkiem zdrowe. Od chorych zwierząt można zarazić się grzybicą lub innymi chorobami skóry.

Podczas obrządku zwierząt zaleca się stosowanie tekstylnych rękawic ochronnych. W przypadku stwierdzenia zmian chorobowych na skórze zwierząt należy wezwać weterynarza i do czasu wyleczenia choroby unikać styczności ze skórą chorego zwierzęcia.

Rośliny, nawet te jadalne, jak czosnek czy fasola mogą być źródłem substancji drażniących skórę.

Obrywanie, podwiązywanie i zbieranie warzyw i owoców, przy których zdarzyło Ci się odczuwać podrażnienie skóry wykonuj w rękawicach drelichowych.

Po tym poznasz rolnika, który szanuje swoją skórę:

nosi czyste ubranie robocze

stosuje odpowiednie rękawice i obuwie ochronne

po pracy bierze prysznic i zmienia ubranie

w lecie stosuje krem ochronny z filtrem słonecznym

nie oszczędza na maściach ochronnych

Higiena skóry podczas pracy

Odzież robocza

Najlepiej stosować specjalnie szyte ubrania robocze, jednak można również wykorzystać stare ubrania przeznaczone już tylko do pracy. Ubrania takie powinny być wygodne, przewiewne, najlepiej bawełniane z długimi rękawami i nogawkami.

Odzież roboczą należy prać regularnie. Brudna odzież jest jak okład z substancji chorobotwórczych!

Obuwie do pracy w otoczeniu suchym powinno być skórzane, zamknięte, skarpety bawełniane lub wełniane. Do prac na podłożu podmokłym, w błocie, gnoju itd. stosuj obuwie gumowe z ocieplającą wkładką filcową. W przypadku przemoczenia butów należy niezwłocznie zmienić obuwie i skarpety. Nie należy zakładać przemoczonego obuwia. Każda osoba powinna mieć własna parę butów roboczych. Wspólne obuwie to najszybsza droga do zakażenia grzybicą stóp!

Czyszczenie skóry

Wiele prac w gospodarstwie wiąże się z silnym zabrudzeniem skóry. Rolnicy do usunięcia zabrudzenia używają często silnych środków czyszczących nie przeznaczonych do mycia skóry, np. płyny do mycia naczyń, proszki do prania, a nawet wybielacze do tkanin. Nieprawidłowe mycie skóry po pracy może być bardziej szkodliwe od samych zabrudzeń. Powtarzanie takich szkodliwych zabiegów może sprowokować powstanie dolegliwego wyprysku skóry, najczęściej na rękach. Można tutaj przywołać porównanie do skórzanych butów: buty regularnie pastowane (czyli natłuszczane) długo zachowują swoje walory użytkowe, gdyby je regularnie szorować wodą z detergentem, rozpadłyby się w krótkim czasie. Również praktykowane w niejednym warsztacie obmywanie rąk ze smarów w ropie (oleju napędowym) jest dla skóry bardzo szkodliwe. Przed wykonaniem brudzącej pracy należy ręce nasmarować maścią ochronną (dostępna w aptekach i drogeriach) i założyć rękawice ochronne. Podczas pracy w brudzie, smarach, sadzy itp. stosuj rękawice ochronne. Rękawice ochronne należy regularnie czyścić (prać) i zmieniać. Brudne, przesiąknięte wodą, brudem i smarami rękawice zmieniają się w szkodliwy okład, który przybliża dzień powstania wyprysku.

Jak zachować czystą i zdrową skórę rąk:

przed pracą smarować ręce maścią ochronną

brudzące prace wykonywać w rękawicach

po pracy ręce myć delikatnym mydłem

po umyciu natłuścić maścią witaminową

nie stosować do mycia skóry środków do tego nieprzeznaczonych (proszki do prania, płyny do naczyń, wybielacze itp.)

Najczęstsze choroby skóry

→ Zakażenia (grzybicze, bakteryjne lub wirusowe) mogą przenosić się na skórę z chorych ludzi i zwierząt. Również w glebie i innych materiałach pochodzenia roślinnego i zwierzęcego występują duże ilości mikroorganizmów chorobotwórczych lub ich zarodników. Zakażeniom skóry, szczególnie zakażeniom rąk, sprzyja długotrwałe narażenie na wilgoć (moczenie rąk, używanie przemoczonych lub zapoconych rękawic i obuwia ochronnego), drobne skaleczenia i urazy, częsty kontakt z chemikaliami (detergenty, olej napędowy, wapno) oraz suchość skóry. W przypadku stwierdzenia zmian chorobowych na skórze zwierząt (zaczerwienienie, sączenie ropy, wychodzenie sierści) należy unikać bezpośredniej styczności niechronionej skóry z chorym zwierzęciem i wezwać weterynarza. Długotrwałe noszenie obuwia gumowego zwiększa ryzyko rozwoju grzybicy stóp – gromadzący się w nieprzepuszczalnym bucie pot powoduje mięknięcie, marszczenie i pękanie skóry między palcami i na podeszwach stóp stwarzając idealne warunki do rozwoju grzybów chorobotwórczych na skórze. Dlatego obuwie gumowe powinno być zawsze suche. W przypadku przemoczenia lub zapocenia należy wymienić skarpety i buty. Każdy pracujący w gospodarstwie powinien mieć własną parę gumowców. Buty używane przez kilku domowników to najpewniejszy sposób zarażenia grzybicą całej rodziny! Ciągłe moczenie rąk (np. podczas mycia baniek na mleko, przygotowywania paszy, prania ręcznego, mycia naczyń itd.) bez stosowania rękawic i maści ochronnych bardzo sprzyja zakażeniom drożdżakowym – powstaje obrzęk wałów wokół paznokci, niekiedy sączy się z nich ropa, chory odczuwa nieprzyjemny pulsujący ból, może również dochodzić do zniekształcenia paznokci.

→ Wyprysk z podrażnienia, w odróżnieniu od poprzednio opisanych chorób nie powstaje nagle, lecz jest efektem długotrwałego działania różnorodnych substancji uszkadzających skórę. Początkowo skóra jest w stanie bronić się przed skutkami ich działania i rolnik nie odczuwa dolegliwości W pewnym momencie zdolności samonaprawcze skóry mogą jednak nie wystarczyć, dochodzi wtedy do powstania swędzących pęcherzyków wielkości ziaren piasku, zaczerwienieniem i złuszczaniem skóry. Często skóra ulega pogrubieniu, jest szorstka i łatwo pęka z tworzeniem się bolesnych rozpadlin. Zmiany skórne stopniowo się rozwijają i powoli ustępują po zaprzestaniu wykonywania szkodliwych czynności. Wyprysk rąk często powstaje na skutek częstego moczenia rąk w wodzie, detergentach, substancjach chemicznych. Również częsty i długotrwały kontakt skóry z olejem napędowym, smarami i nawozami sztucznymi może doprowadzić do rozwoju wyprysku. Wyprysk z podrażnienia występuje zazwyczaj na rękach i jest najczęstszą chorobą skóry związaną z wykonywaniem pracy, chociaż obserwuje się wiele przypadków wyprysku nie mających związku z pracą.

Każdy wyprysk, również niezawodowy, ulega zaostrzeniu po zadziałaniu na chorą skórę wody, detergentów, oleju napędowego, nawozów, wapna itd.

→ Wyprysk alergiczny występuje u osób o skłonności do uczuleń na substancje, które są zupełnie nieszkodliwe dla skóry większości z nas, takich jak sierści zwierząt czy otręby zbożowe. Zmiany skórne są bardzo podobne do wyprysku z podrażnienia: tworzą się swędzące drobne pęcherzyki, skóra jest zaczerwieniona i złuszcza się, może ulegać pogrubieniu, łatwo pęka. Silne swędzenie skóry występuje już w kilka godzin po zetknięciu się ze skórą. W odróżnieniu od wyprysku z podrażnienia, wystarczą już minimalne ilości substancji aby spowodować przykre objawy chorobowe. Przykładowe substancje na które mogą powstać alergie skórne to sierści zwierząt, osadzający się na skórze pył zbożowy, środki ochrony roślin i inne. Częste jest uczulenie na chrom, który występuje w powłokach galwanizerskich i cemencie.

→ Pokrzywka jest skórną reakcją na te same substancje, które powodują wyprysk alergiczny, jednak zmiany skórne mają postać silnie swędzących bąbli podobnych jak po poparzeniu pokrzywą (od tego podobieństwa choroba wzięła swoją nazwę). Swędzenie i bąble pojawiają się już w kilkanaście minut od styczności z uczulającą substancją i ustępują w ciągu kilku godzin, chociaż w innych miejscach mogą tworzyć się nowe bąble. Ponieważ zmiany skórne występują bezpośrednio po kontakcie, chory zazwyczaj wie, co te zmiany prowokuje. Zdecydowana większość pokrzywek nie ma związku z pracą, jednak czasami choroba ta może mieć charakter zawodowy.

→ Zwyrodnienie (“przedwczesne starzenie”) skóry u rolników stwierdza się bardzo często. Jest to skutek wieloletniego działania promieniowania słonecznego i niekorzystnych czynników atmosferycznych. Skóra wydaje się być starsza niż na to wskazuje wiek metrykalny. Szczególnie na odsłoniętych częściach ciała: twarzy, karku, rękach i przedramionach oraz dekolcie widoczne są głębokie bruzdy i zmarszczki skórne, skóra jest sucha, szorstka, widoczne są brunatne plamki i cętki. Często widzi się również pogrubiałe łuski skórne. Mimo, że na pozór skóra wydaje się po prostu przedwcześnie postarzała, to badania mikroskopowe wykazują zmiany nieobecne w “normalnej” skórze starców. Właśnie te zmiany mogą być punktem wyjścia dla nowotworów skórnych. Dlatego ochrona skóry przed słońcem i innymi niekorzystnymi czynnikami atmosferycznymi jest tak ważna dla rolnika. Do prac polowych w okresie letnim należy zakładać ubrania z długimi rękawami i nogawkami, głowę chronić kapeluszem lub kaszkietem, a na odsłonięte części ciała każdorazowo nakładać krem ochronny z filtrem przeciwsłonecznym (wskaźnik ochrony skóry, czyli podawany zawsze na opakowaniu kremu tzw. faktor, powinien wynosić przynajmniej 20). W okresach wietrznych, chłodnych i wilgotnych, przed pracą należy natłuścić skórę odsłoniętych części ciała, np. maścią witaminową. W przypadku długo utrzymujących się zgrubień skóry i złuszczania należy zgłosić się po poradę lekarza-dermatologa.

→ Nowotwory skóry powstają głównie jako skutek wieloletniego działania promieniowania słonecznego, dlatego rolnicy są grupą o stosunkowo wyższym ryzyku powstania nowotworów skóry. Należy pamiętać, że nowotwory rozwijają się stopniowo i w pierwszym okresie są całkowicie uleczalne. Dlatego ważne jest, aby w odpowiednim czasie zwrócić uwagę na podejrzaną zmianę i poddać się badaniu lekarza-dermatologa lub lekarza-onkologa.

Nowotwory skóry wcześnie wykryte są całkowicie uleczalne!

Jeżeli stwierdzisz na skórze swojej lub bliskich obecność nie gojących się, stopniowo powiększających się guzków lub owrzodzeń, powinieneś zwrócić się do lekarza, ponieważ może to być początkowy okres raka skóry. Raki płaskonabłonkowe i kolczystokomórkowe nie zabijają chorego (przerzuty do narządów wewnętrznych praktycznie się nie zdarzają), jeśli jednak zostaną zaniedbane mogą prowadzić do powstania wielkich, kraterowatych niegojących się owrzodzeń, wydzielających ropną wydzielinę. Niekiedy zaniedbane raki skóry mogą zajmować całą twarz, powodując ogromne cierpienia chorego i odrazę otoczenia. Gdyby taka osoba zgłosiła się w odpowiednim czasie, wyleczenie polegałoby na usunięciu małego guzka z pozostawieniem niewielkiej blizenki.

Najgroźniejszym nowotworem skóry jest czerniak. Również w przypadku tego nowotworu promieniowanie słoneczne ma bardzo niekorzystny wpływ. W odróżnieniu od omówionych wcześniej raków płaskonabłonkowych i kolczystokomórkowych, czerniak skóry może pojawić się już w młodym wieku i, jeśli nie podejmie się odpowiednio wcześnie leczenia, w ciągu kilku lat zająć narządy wewnętrzne i doprowadzić do śmierci chorego. Główny problem z rozpoznaniem czerniaka polega na tym, że bardzo często uznaje się go za jedno z niegroźnych znamion (tzw. pieprzyków), których przeciętny zdrowy człowiek ma na skórze od kilku do kilkudziesięciu. Dlatego warto zgłosić się do lekarza z każdym “znamieniem”, które pojawiło się nagle, rozrasta, swędzi i po prostu wygląda inaczej niż pozostałe znamiona na skórze.

Kiedy niewinny “pieprzyk” może być groźnym czerniakiem?

kształt inny niż okrągły lub owalny

brzeg nierówny, poszarpany, rozmyty, niekiedy dodatkowe drobne punkciki barwnika poza brzegiem zmiany

zmiana zabarwiona nierównomiernie, dwu- lub więcej kolorowa

średnica zmiany większa niż 5 mm (uwaga: zdarzają się też czerniaki znacznie mniejsze niż 5 mm)

Należy pamiętać, że jedynym skutecznym leczeniem czerniaka jest jego chirurgiczne usunięcie w całości. Nie jest prawdziwe częste wśród ludzi (niestety również wśród niektórych lekarzy) przekonanie, że usunięcie guzka przyspiesza postęp choroby. Jeszcze trzydzieści lat temu ludzie na wsi bronili się do ostatka przez przyjęciem do szpitala wierząc, że do szpitala idzie się po śmierć, i rzeczywiście trafiali do szpitala dopiero gdy było już bardzo źle i lekarze niewiele mogli pomóc. Podobnie jest dzisiaj z czerniakiem – ciągle jeszcze zbyt wielu chorych trafia do lekarza zbyt późno. Dlatego nie należy zwlekać w przypadku najmniejszego podejrzenia czerniaka.

Również dzieci należy chronić przed działaniem promieni słonecznych, stosując odpowiednie filtry ochronne. Wiadomo, że na ryzyko powstania niektórych odmian czerniaka skóry największy wpływ ma nasłonecznienie w młodości.

Obawiasz się raka skóry?

Zgłoś się do lekarza dermatologa lub onkologa!

Nie musisz mieć skierowania od lekarza rodzinnego.

Pielęgnacja chorej skóry

Zupełnie naturalnym odruchem jest próbowanie domowego leczenia przed zgłoszeniem się do lekarza. W wielu przypadkach takie leczenie jest skuteczne, czasami jednak może przynieść więcej szkody niż pożytku. Poniżej znajdziesz wskazówki, co można robić we własnym zakresie, a czego lepiej nie stosować.

Tego możesz spróbować:

Jeżeli cierpisz na wyprysk rąk (swędzenie, zaczerwienie skóry, drobne pęcherzyki z wydzielaniem wodnistej treści, złuszczanie, zgrubienie lub pękanie skóry rąk) to możesz oprócz wcześniej w tej broszurze opisanych zaleceń higienicznych zastosować również poniższe wskazówki:

  1. W wyprysku moczenie zmienionych chorobowo rąk jest bardzo szkodliwe! Myj ręce tylko wtedy, gdy jest to konieczne, stosuj letnią (a nie gorącą) wodę.
  2. Mydło i detergenty uszkadzają naturalną odporność skóry na czynniki drażniące. Często wystarcza mycie rąk wodą bez mydła. Niewielkich ilości mydła używaj tylko w przypadku silnego zabrudzenia skóry. Zalecane jest mydło dla dzieci. Po myciu ręce starannie wypłucz w bieżącej wodzie i dokładnie osusz czystym, suchym ręcznikiem. Pamiętaj o wysuszeniu przestrzeni między palcami.
  3. Unikaj kontaktu skóry z proszkiem do prania i detergentami. Jeżeli musisz, używaj ich tylko po rozpuszczeniu i nigdy nie przekraczaj stężeń zalecanych przez producenta.
  4. Myjąc głowę unikaj kontaktu rąk z szamponem. Korzystnie jest myć głowę nie samodzielnie, lecz skorzystać z pomocy. Jeżeli nie jest to możliwe, do mycia używaj plastikowych rękawiczek.
  5. Stosując maści, kosmetyki, płyny i farby do włosów używaj plastikowych rękawiczek.
  6. Unikaj bezpośredniej styczności ze środkami do czyszczenia metali, pastą podłogową, środkami do czyszczenia samochodów, płynami do mycia okien, itp.
  7. Szczególnie ostrożnie obchodź się z wywabiaczami plam, benzyną, rozpuszczalnikami, terpentyną.
  8. Nie obieraj gołymi rękami owoców cytrusowych: pomarańcz, grejpfrutów, cytryn.
  9. W okresie chłodu zawsze noś ciepłe rękawiczki.
  10. Przed rozpoczęciem prac związanych z moczeniem rąk, kontaktem z rozpuszczalnikami lub innymi środkami drażniącymi zdejmij obrączkę oraz pierścionki (sygnety), nawet jeśli w danej chwili nie masz zmian skórnych.
  11. W przypadku stosowania rękawic ochronnych, każdorazowy okres używania rękawic nie powinien być dłuższy od 15 – 20 min. Jeżeli do wnętrza rękawic dostanie się woda, zmień je. Rękawice kilka razy w tygodniu odwracaj na drugą stronę i spłucz czystą, ciepłą wodą. Przed ponownym użyciem posyp je obficie talkiem. Podczas używania rękawiczki muszą być zupełnie suche. Godne zalecenia jest zaopatrzenie się w większą ich ilość.
  12. Na podrażnienia skóry można stosować łagodną maść natłuszczającą. Kremy glicerynowe i żele nie są dobre dla podrażnionej skóry. W przypadku zmian na całym ciele można do kąpieli dodać nieco krochmalu, który łagodzi swędzenie i podrażnienie.

Błędy w pielęgnacji chorej skóry:

  1. Niektórzy chorzy uważają, że ich choroba skórna “wzięła się z brudu” i dlatego szorują zmiany chorobowe gorącą wodą z mydłem. Tylko w nielicznych chorobach takie działanie może przynieść poprawę – zazwyczaj przynosi szkodę. Dlatego należy myć ciało i kąpać się zgodnie z typowymi zaleceniami higienicznymi.
  2. Niektórzy chorzy próbują zmiany skórne “wypalić” np. denaturatem, wybielaczami do tkanin i różnorodnymi innymi chemikaliami. Skutek takich działań jest zwykle opłakany – lekarz, oprócz choroby podstawowej, musi leczyć skutki podrażnienia a nawet oparzenia chemicznego.
  3. Część chorych próbuje leczyć się propolisem, uważanym na lek naturalny czyli rzekomo nieszkodliwy. U niektórych skutek będzie dobry, lecz należy pamiętać, że wiele osób jest uczulonych na propolis. Zamiast wyleczenia dojdzie wtedy do zaostrzenia choroby.
  4. W przypadku swędzących zmian na stopach bardzo popularne jest moczenie stóp. Najczęstszą przyczyną swędzenia i zapaleń stóp jest grzybica, dość częsty jest również wyprysk. Moczenie skóry powoduje pogorszenie w obu tych chorobach. Stopy należy myć krótko wodą z mydłem a następnie starannie osuszyć.
  5. Wiele osób smaruje zmiany skórne tym, co pozostało z innych kuracji własnych lub innych domowników. Możesz mieć szczęście i trafić na lek który i tym razem Ci pomoże, jest jednak duże ryzyko, że tym razem jest to inna choroba a znaleziony lek jest dla niej nieodpowiedni.

Choroby zawodowe skóry u rolników

W przemyśle choroby skóry należą do najczęstszych chorób zawodowych, obok uszkodzenia słuchu i chorób układu kostno-stawowego. Nie jest znana liczba chorób skóry powstałych przy pracy w rolnictwie. W Polsce w roku 1998 rozpoznano 25 przypadków rolniczej zawodowej choroby skóry na około 1,3 mln ubezpieczonych. Wydaje się jednak, że w naszym kraju wiele chorób zawodowych u rolników pozostaje nierozpoznanych z braku informacji na ten temat wśród rolników oraz lekarzy. W Finlandii, na tę samą liczbę rolników przypadałoby rocznie 520 rozpoznań zawodowych chorób skóry, zaś w Stanach Zjednoczonych aż 3640! Nawet jeżeli nasi rolnicy lepiej dbają o skórę, to 25 nowych rozpoznań wydaje się liczbą bardzo zaniżona, co oznacza, że jest w naszym kraju grupa rolników którzy pracują nie zdając sobie sprawy, że w ten sposób pogarszają przebieg swojej choroby. Na szczęście, spora część chorób zawodowych jest uleczalna, w przypadku innych wystarczy niewielka zmiana w procesie produkcji aby rolnik był w stanie dalej pracować bez uszczerbku na zdrowiu. Niestety w cięższych przypadkach unikanie chorobotwórczej substancji podczas pracy nie jest możliwe, choroba ulega nasileniu, obniżając jego zdolność zarobkowania i niekorzystnie wpływając na jakość życia rolnika i jego rodziny. Każda próba ponownego podjęcia pracy okupiona jest nawrotem zmian chorobowych. W takiej sytuacji niekiedy jedynym rozwiązaniem może być całkowite odsunięcie rolnika od miejsca pracy i rekompensata w postaci renty.

Kiedy powinieneś podejrzewać, że chorujesz na zawodową chorobę skóry?

Rozpoznanie zawodowej choroby skóry może postawić specjalista-dermatolog, zazwyczaj na podstawie długotrwałych i żmudnych badań specjalistycznych. Zanim takie rozpoznanie będzie postawione, konieczne jest spełnienie wielu kryteriów medycznych i prawnych. Są jednak cechy, które pomogą Ci zdecydować, kiedy zwrócić się do dermatologa z prośbą o badanie w kierunku zawodowej choroby skóry:

  • Swędzenie, zaczerwienie i pękanie skóry rąk, okresowo z obecnością pęcherzyków wielkości ziaren piasku, z których sączy się wodnista ciecz. Skóra na dłoniach może być bardzo pogrubiała, sucha, pękająca z tworzeniem bolesnych rozpadlin. Jeżeli masz takie zmiany, prawdopodobnie cierpisz na wyprysk rąk, jednak możliwe są również inne choroby.
  • Swędzenie, zaczerwienienie, obrzęk i złuszczanie skóry podczas oprysków, żniw, młócenia lnu i innych czynności, podczas których powstają duże ilości pyłu. Zmiany skórne przypominają oparzenie słoneczne. Jeżeli masz takie zmiany, prawdopodobnie cierpisz na rozsiany wyprysk, jednak możliwe są również inne choroby.
  • Swędzące bąble na rękach lub całym ciele, podczas oprysków, obrządku zwierząt hodowlanych lub prac żniwnych. Zmiany skórne bardzo przypominają oparzenie pokrzywą. Jeżeli masz takie zmiany, prawdopodobnie cierpisz na pokrzywkę kontaktową, jednak możliwe są również inne choroby.
  • Okrągłe, czerwone, swędzące ogniska na skórze z obecnością złuszczania a niekiedy drobnych pęcherzyków w przypadku występowania zmian na skórze zwierząt hodowlanych sugerują możliwość zakażenia grzybiczego od zwierząt. Więcej na temat grzybic skóry można dowiedzieć się z ulotki pt. Jak uchronić się przed grzybicą skóry?
  • Również inne zmiany skórne, jeżeli zauważasz ich powstanie lub wyraźne ich nasilenie podczas pracy i ustępowanie po zaprzestaniu pracy, mogą być objawem rolniczej zawodowej choroby skóry.

Jeśli podejrzewasz u siebie zawodową chorobę skóry

Powinieneś niezwłocznie zwrócić się do specjalisty-dermatologa. Aby zostać przyjętym przez dermatologa nie potrzebujesz mieć skierowania od lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Specjalista oceni, czy rzeczywiście istnieje podejrzenie zawodowej choroby skóry. W takim przypadku otrzymasz skierowanie na odpowiednie badania. Jeżeli nie zgadzasz się z opinią wydaną przez lekarza, możesz zwrócić się do innego dermatologa najlepiej w regionalnym Ośrodku Medycyny Pracy.

Postępowanie wyjaśniające, czy w danym przypadku zaistniała rolnicza zawodowa choroba skóry może być rozpoczęte na wniosek chorego rolnika.

Wizyta u dermatologa przyniesie Ci jeszcze jedną ważną korzyść – niezależnie od tego czy Twoja choroba ma związek z pracą czy nie, lekarz dobierze odpowiednie leczenie, tak aby uwolnić Cię lub przynajmniej złagodzić Twoje dolegliwości. Zadbanie o swoją skórę i prawidłowe leczenie jej chorób zapewni Ci lepsze samopoczucie przy pracy i uwolni Cię od niedogodności w kontaktach z innymi ludźmi. Jeżeli Twój lekarz nie jest w stanie przeprowadzić badań w kierunku rolniczej zawodowej choroby skóry, możesz zwrócić się o pomoc do Instytutu Medycyny Wsi w Lublinie.

Czy Twoje dziecko może zostać rolnikiem?

Chociaż w ostatnich latach coraz więcej młodzieży wiejskiej szuka pracy poza rolnictwem, wielu dobrych gospodarzy patrzy na swoje dzieci jak na następców, którzy przejmą i dalej będą rozwijać gospodarstwo. Zanim jednak dziecko zdecyduje się na zawodową szkołę rolniczą lub studia na Akademii Rolniczej, należy zadać sobie pytanie, czy zawód rolnika będzie dla niego odpowiedni z punktu widzenia zdrowotnego. Rolnik jest codziennie narażony na liczne substancje drażniące i uczulające skórę, dlatego powstanie choroby skóry jest bardziej prawdopodobne niż w innych zawodach (dowodzą tego statystyki z różnych krajów). Należy pamiętać, że co piąte dziecko nie powinno podejmować pracy w rolnictwie z powodów zdrowotnych. Szczególnie dużą grupę stanowią dzieci obciążone skłonnością do chorób alergicznych. Nie powinny one również podejmować pracy młynarza, piekarza, mechanika, fryzjera, weterynarza i wielu innych związanych z narażeniem na pył i substancje drażniące.

Co piąty nastolatek nie powinien podejmować pracy w rolnictwie z przyczyn zdrowotnych - zbyt duże jest ryzyko zachorowania na wyprysk, astmę lub inną chorobę już w młodym wieku.

Niestety, w Polsce nie ma obowiązku badań wstępnych przed podjęciem pracy w zawodzie rolnika. Jednak dbający rodzice powinni zwrócić się do dermatologa lub alergologa o opinię, czy ich dziecko może pracować na roli. Lekarz przeprowadzi odpowiednie badania a także, jeśli okaże się, że dziecko jest obciążone skłonnością do alergii, poda listę zawodów niewskazanych i dopuszczonych dla takich osób.

Nie powinny podejmować pracy w rolnictwie dzieci, które chorowały lub chorują na wyprysk lub inne przewlekłe choroby skóry (np. łuszczyca, rybia łuska itd.) a także astmę oskrzelową lub katar sienny.

Jest szereg innych chorób skóry, które również wykluczają podjęcie zawodu rolnika dlatego zawsze, w przypadku istnienia jakichkolwiek zmian skórnych u dziecka, przed podjęciem decyzji o wysłaniu dziecka do szkoły rolniczej należy zapytać o opinię lekarza-dermatologa. Decyzja podjęta bez konsultacji z lekarzem może mieć bardzo poważne następstwa – ciężką chorobę, inwalidztwo w młodym wieku, zmarnowanie szansy zdobycia innego, bezpiecznego dla zdrowia, zawodu.

Jeżeli masz jakiekolwiek wątpliwości lub obawy
– nie zwlekaj: zgłoś się do lekarza!

Rolnik na kombajnie

© Radosław Śpiewak. Treść i forma niniejszego opracowania stanowią utwór chroniony prawem autorskim. Autor udziela osobom fizycznym zgody na nieodpłatne wykonanie jednej kopii elektronicznej (plik) lub papierowej (wydruk) niniejszego dzieła i korzystanie z niej wyłącznie w celach osobistych nie noszących znamion działalności komercyjnej (w tym szkoleniowej). Powyższa zgoda udzielona jest wyłącznie pod warunkiem nie wprowadzania jakichkolwiek zmian do utworu (w tym usuwania informacji o autorze oraz prawach autorskich). Kopiowanie i rozpowszechnianie niniejszego utworu w celach komercyjnych (w tym edukacyjnych), a także wykorzystanie przez osoby prawne, firmy i instytucje wymaga pisemnej zgody. Autor dołożył wszelkich starań, aby treść niniejszego utworu była zgodna ze stanem wiedzy obowiązującym w chwili pisania. Jednak codziennie dokonywane są nowe odkrycia naukowe, a regulacje prawne ulegają zmianom. Dlatego autor wyklucza jakąkolwiek odpowiedzialność za szkody bezpośrednio lub pośrednio wynikłe z zastosowania informacji zawartych w niniejszym utworze. Kontakt z autorem

dermatozy.plarchiwumChoroby skóry w rolnictwie


Portal Dermatologiczny 'dermatozy.pl' funkcjonuje nieprzerwanie od 2007 roku i jest pierwszym w Polsce serwisem internetowym skierowanym do lekarzy dermatologów oraz przedstawicieli innych zawodów medycznych współpracujących z dermatologami. Nasz zasięg i oglądalność nieustannie rośnie, osiągając w 2019 roku liczbę ponad 150 tysięcy wyświetleń.

Misją portalu jest informowanie i integrowanie środowiska dermatologicznego, zapewnienie bezstronnej platformy do dyskusji merytorycznych, a także udostępnianie rzetelnej i niezależnej informacji naukowej. Misja ta realizowana jest przez udostępnianie materiałów naukowych, w tym aktualnych i historycznych dzieł dermatologicznych, a także streszczeń z konferencji dermatologicznych. Zapraszamy do współpracy w tym zakresie autorów i organizatorów konferencji.


↓ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↓

promocja

↑ reklama - promocja - polecamy - popieramy - zapraszamy - zachęcamy ↑


Śledź nas na Facebooku:

facebook

Kontakt:

Kontakt

polecamy

Uwaga: Możesz korzystać z tego serwisu jedynie pod warunkiem przyjęcia następujących zasad korzystania: Treści zawarte na tej stronie są skierowane do lekarzy i nie stanowią poradnika dla pacjentów, mogą przedstawiać m.in. poglądy historyczne i niezgodne z aktualnym stanem wiedzy. Autorzy tekstów opublikowanych na tym portalu wykluczają odpowiedzialność za szkody wynikające z ewentualnego zastosowania przedstawionych informacji. Każda informacja medyczna powinna być weryfikowana w innych, aktualnych źródłach fachowych przez lekarza posiadającego wiedzę pozwalającą na ocenę treści fachowych. Ten serwis nie zastępuje porady lekarskiej, jeżeli podejrzewasz u siebie chorobę skóry, zwróć się niezwłocznie do specjalisty dermatologa! Wszelkie prawa zastrzeżone. Właściciel praw autorskich do niniejszego dzieła udziela zgody na nieodpłatne korzystanie z niego wyłącznie w celach niekomercyjnych. Wszelkie inne zastosowania wymagają pisemnej zgody właściciela praw autorskich. Kopiowanie zabronione!
© Radosław Śpiewak All rights reserved. Document created: 23 July 2003, updated: 10 December 2019.